Gelişim Psikolojisi

Gelişimi Etkileyen Faktörler

Gelişimi Etkileyen Faktörler

Gelişimi Etkileyen Faktörler 4 ana başlık altında incelenebilir. Bunlar kalıtım, çevre, kritik dönem ve tarihsel zamandır.

  1. Kalıtım
  2. Çevre
  3. Kritik Dönem 
  4. Tarihsel Zaman

Kalıtım

Çocuğun genler aracılığıyla ebeveynlerinden aldığı kalıtsal özelliklerin tümüdür. Yaşam,  babadan gelen spermin ana rahminde bulunan yumurtayla döllenmesi ile başlar. Sperm ve yumurtada bulunan 23 adet kromozom eşleşir ve böylece çocuğa ait tüm özellikler belirlenmiş olur.

Genotip ve Fenotip 

Genotip: Bireyin sahip olduğu, ebeveynlerinde aldığı genler topluluğuna denir. Genetik yapıdır. 

Fenotip: Genotip ile çevrenin  birleşimi sonucu ortaya çıkan, bireyin tüm dış görünüş özelliklerine verilen addır. (Zeka, kişilik, fiziksel özellikler vb.).

Çevre

Çevrenin kişinin gelişimi üzerindeki etkisi üç dönemde incelenir.

  1. Doğum Öncesi
  2. Doğum Anı
  3. Doğum Sonrası

Doğum Öncesi Etmenler:

Babanın spermiyle annenin yumurta hücresiyle döllenmesinden sonra başlar. Böylece yaşama olan dışsal etkiler de başlamış olur. Bu dışsal etkiler çevreden gelen etkilerdir.

Bu dönem dönemsel olarak bir “kritik dönem”dir. Anne karnındaki gelişim sırasında en küçük bir problem, sorun ciddi ve geri dönülemez zararlara yol açabilir. Özellikle ilk üç ay organların gelişimi için önemlidir. Her organ belli bir zaman diliminde oluşmakta ve her zaman dilimindeki farklı sorun farklı bir organın zarar görmesine yol açabilir.

Doğum Öncesi Bazı Etkenler:

  • Doğum Öncesi Beslenme
  • Kan Uyuşmazlığı
  • Hastalıklar
  • Radyasyon
  • Çoklu Gebelik
  • Yaş
  • Alkol ve Sigara
  • İlaçlar ve Kimyasal Maddeler

Doğum Sırasındaki Etmenler

Sağlıksız doğumlar, bebeğin başının doğum sırasında zorlanması, bebeğin oksijensiz kalması, bebeğin darbe alması gibi etkenler bebeği oldukça olumsuz etkiler.

Doğum Sonrası Etmenler

Doğum sonrasında çocuğun gelişimine etki eden pek çok değişken vardır. Bunlar beslenme, çocukların doğuş sırası, ekonomik düzey, hastalıklar, kazalar, tarihsel zaman, anne baba tutumları gibi çok çeşitli değişkenlerden oluşabilir. 

Anne Baba Tutumları: Tutum genel olarak bir bireyin başka bir nesneye, bireye veya duruma yönelik oluşturduğu, kendine has davranış biçimi geliştirmesidir. Çocuğun ilk yakın ilişkisi de anne ve babasıyla olduğundan ebeveynlerinin çocuğa yönelik tutumları, onun gelecekteki hayatını olumlu veya olumsuz bir şekilde etkileyecektir. Çocuklar da bu tutumlardan hareketle sosyal davranış kalıpları geliştireceklerdir.

Doğum Sırası (Kaçıncı Çocuk): Bireyin ailenin çocuklarından kaçıncı çocuk olduğu gelişimini etkileyen önemli etkenlerden biridir. Örneğin ilk çocuktan beklentileri ile ikinci ve üçüncü çocuktan beklentileri oldukça farklı olabilmektedir. Örneğin ilk çocuktan ebeveynleri motivasyonlu, başarılı, hırslı olmasını beklerler. Bu beklentiyle yetişen çocuklar da bu özellikleri kazanırlar. Ortanca çocuktan ise çok fazla beklentileri olmaz, büyük çocuğun ve küçük çocuğun ilgi odağı olması karşısında ezilebilirler. Çok fazla ilgi odağı olmadıkları için daha bağımsızdırlar. Bu sayılanlar genel olarak kabul edilen genellemelerdir. Bu her ailede farklı olabilir.

Kritik Dönem (Duyarlı Zaman Aralığı)

Bir gelişim görevinin yerine getirilebilmesi için en uygun, en avantajlı olunan dönemdir. Bazı gelişim özellikler, bazı dönemlerde özellikle kazanılır. Bu özellikler bu dönemde oldukça hızlı kazanılır. Ancak bu gelişim görevinin bu dönemde kazanılmayıp daha sonraki dönemlere sarkması bireyde bazı hasarlara yol açabilir.

Örnek: İç organların gelişimi için kritik olan dönem anne karnındaki ilk üç aydır. 

Tarihsel Zaman

Belirli zamanlarda meydana gelen gelen gelişmeler kişilerin gelişimleri için oldukça belirleyicidir. Doğal afetler, teknolojik gelişmeler, ekonomik krizler, savaşlar gibi toplumsal olaylar kişinin gelişimini oldukça derinden etkileyen gelişmeler olabilmektedir. Bu gelişmelr,n oluşumu da kişinin içinde bulunduğu zamana bağlıdır. 

Örnek: Kıtlık döneminde doğan çocukların tutumlu kişilik özelliği sergilemeleri.

Gelişimi Etkileyen Faktörler konusu burada sona ermiştir.

Bin önceki konu olan Gelişimin Temel Kavramları konusu için tıklayın.

Etiketler

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

Başa dön tuşu
Kapalı
Kapalı