Genel

  • Küp Açılımı Formülleri

    Küp Açılımı - Formülleri
    Küp Açılımı Formülleri

    Küp Açılımı Formülleri en çok unutulan matematik formüllerinden biridir. Soruları çözmek için küp açılımını ezberlemek size avantaj sağlayacaktır. Küp açılımını ve formüllerini aşağıda bulabilirsiniz.

    Küp Açılımı Formülleri

    (a − b)3 = a3 − 3a2b + 3ab2 − b3

    a3 — b3 = (a — b).(a2 + ab + b2)

    (a + b)3 = a3 + 3a2b + 3ab2 + b3

    a3 + b3 = (a + b).(a2 — ab + b2)

    Küp Açılımları ve Soruları

    İki Küp Farkı

    İki küp farkı formülü = a3 — b3 = (a — b).(a2 + ab + b2)

    Örnek Soru

     x3 — 64 ifadesini çarpanlarına ayırınız.

    Çözüm: Soruyu çözebilmek için iki küp farkı haline getirmemiz gerekir. Bunun için 64 sayısının 43 şeklinde yazarız.

    Bu durumda ifadeyi x3 — 43 şeklinde yazmamız gerekecektir.

    Böylece cevabımız x3 — 43 = (x — 4).(x2 + 4x + 16) olacaktır.

    İki Küp Toplamı

    İki küp toplamı formülü = a3 + b3 = (a + b).(a2 — ab + b2)

    Örnek Soru

    x3 + 125 ifadesini çarpanlarına ayırınız:

    125, 5’in küpü olduğundan soruyu çözebilmek için ifadeyi şöyle yazmalıyız: x3 + 53

    Böylece cevabımız x3 + 5= (x+5).(x2 – 5x + 25) olacaktır.

    İki Terim Farkının Küpü

    İki Terim Farkının Küpü Formülü (a − b)3 = a3 − 3a2b + 3ab2 − b3

    Örnek Soru

    (2a-b)3 ifadesini çarpanlarına ayırınız.

    Öncelikle formüle göre yapmamız gereken (2a)3-3.(2a)2.b+3.2a.b2-b3

    Daha sonra bunları da çarpanlarına ayırdıktan sonra cevabımız 8a3-12a2b+6ab2-b3 olacaktır.

    İki Terim Toplamının Küpü

    İki Terim Toplamının Küpü Formülü (a + b)3 = a3 + 3a2b + 3ab2 + b3

    Örnek Soru

    (a+2b)3 ifadesini çarpanlarına ayırınız.

    Formüle göre ifademiz şu şekli alacaktır a3+3.a2.2b+3.a.(2b)2+(2b)3

    Daha sonra bunları da çarpanlarına ayırınca cevabımız a3+6a2b+12ab2+8b3 olacaktır.

    Küp Açılımı – Formülleri konusu burada sona erdi. Diğer matematik konuları için tıklayın.

    Bu konu hakkında daha fazla örnek soru görmek için şu siteyi ziyaret edebilirsiniz.

  • Bireyi Tanıma Hizmeti

    Bireyi Tanıma Hizmeti

    Bireyi tanıma hizmeti okullarda öğrenciyi tanıma ve öğrenci hakkında bilgi edinme amaçlı yapılan hizmetleri ifade eder. Bireyi tanıma hizmetleri verilirken uyulması gereken birçok nokta vardır. Bireyi tanıma hizmetinin ilkeleri ve açıklamaları aşağıda verilmiştir.

    Bireyi Tanıma

    Bireyi tanıma hizmetinin en temel amacı bireyin kendisini tanımasını sağlamaktır. Bu hizmetlerin amacı form uygulamak ve bunları kaldırıp hiç kullanmamak değildir. Bireyi tanımak bireyin kendisini tanımasına yardımcı olmalı, böylece birey kendisinin diğerlerinden olan farklılıklarını görebilmeli, kendini daha iyi tanıyabilmeli ve böylece gelişimini iyi yönde ilerletebilir.

    Bireyi tanıma hizmeti için kullanılabilecek birçok test ve test dışı teknik vardır. Bunlar kişilik testi, ilgi envanteri, yetenek testi, başarı testi ve gözlem, görüşme, arzu listesi, otobiyografi, problem tarama listesi, sosyometri gibi tekniklerdir. Bu tekniklerden bazıları işin uzmanları tarafından uygulanması gereken uzmanlık isteyen tekniklerdir.

    Bu teknik ve araçlar öğrencinin birçok yönden tanınmasını sağlayacaktır. Üstte de yazıldığı gibi öğrencinin kendisini tanımasını sağlayacaktır ancak sadece bunla da kalmayacaktır. Rehberlik hizmetlerinin planlanmasında bir çerçeve görevi görecek ve okulun rehberlik ihtiyacını da ortaya çıkaracaktır. Böylece bu tekniklerden alınan sonuçlarla öğrencilere uygun bir rehberlik programı hazırlanabilecektir.

    Bireyi Tanıma Hizmeti İlkeleri

    • Kullanılmayacak olan bireyi tanıma teknikleri uygulanmamalıdır.
    • Bireyi tanımak için sadece bir teknik yeterli değildir.
    • Bireyi her açından tanınmaya çalışılmalıdır.
    • Elde edilen veriler değerlendirilirken bilimsel kurallara uyulmalıdır.
    • Bireyi tanıma sürekli olmalıdır. Bireyin yaşamının sadece bir döneminde değil her döneminde uygulanmalıdır.
    • Bireyi tanıma teknikleri uygulanmadan önce bu teknikler bir amaç doğrultusunda uygulanmalıdır.
    • Bireyi tanıma teknikleri amaç değil araç olmalıdır. Bu teknikler amaç olmamalıdır. Bireyi tanımak için bir araç olarak görülmelidir.
    • Bireyi tanıma teknikleri birbirleriyle bütün içinde değerlendirilmedir. Yani bir teknikten alınan sonuç değerlendirilirken diğer tekniklerden elde edilen sonuçlar da göz önünde bulundurulmalıdır.
    • Elde edilen bilgilerin gizliliği sağlanmalıdır. Bireyin rızası olmadan diğer kişi, kurum ve kuruluşlarla paylaşılmamalıdır.
    • Bireyi tanıma teknikleri uygulanmadan önce birey bu durumdan haberdar edilmelidir.

    Bireyi Tanıma Hizmeti konusu burada sona erdi.

    Diğer Rehberlik ve Özel Eğitim konuları için tıklayın.

  • Bilgi Toplama ve Yayma Hizmeti

    Bilgi Toplama ve Yayma Hizmeti

    Bilgi toplama ve yayma hizmeti öğrencinin ihtiyaç duyduğu bilgileri toplama ve daha sonra kendisine verilmesidir. Rehber öğretmen öğrencinin ihtiyacının fark eder. Bu ihtiyaçla ilgili bilgiler edinir ve öğrencinin ihtiyacı olan bilgileri sunar. Bilgi toplama ve yayma hizmeti aşağıda açıklamalar ve örneklerle verilmiştir.

    Bilgi Toplama ve Yayma

    Bilgi toplama ve yayma hizmeti adından da anlaşılacağı üzere bilgileri toplama ve sunma süreçlerini içerir. Toplanan bilgiler kendi içinde üçe ayrılır. Bunlar eğitsel bilgi, kişisel sosyal bilgi ve mesleki bilgidir.

    Eğitsel Bilgi

    Öğrencinin eğitim yaşamı boyunca ihtiyaç duyabileceği, ders programları, okul kulları, eğitsel faaliyetler gibi eğitim ihtiyaçlarını içeren bilgilerdir. Eğitsel Rehberliğin temelini oluşturur.

    Kişisel Sosyal Bilgi

    Öğrencinin kişisel gelişimiyle ilgili olan bilgilerdir. Bu kişisel gelişim bedensel ve zihinsel olabilir.

    Mesleki Bilgi

    Meslekler hakkında tanıtıcı ve öğrencinin de kendini tanımasına yardımcı bilgileri içerir. Öğrencilerin kendi kişilik özellikleri ilgileri, yetenekleri vb. göz önünde bulundurarak meslek seçmelerine yardımcı olur.

    Peki bilgi toplama ve yayma hizmeti kapsamında toplanan bilgiler neler olabilir?

    Üst öğrenim kurumları hakkında bilgiler, istenilen üniversite hakkında bilgiler, istenilen bölüm hakkında bilgiler gibi bir üst kademe hakkında öğrencileri bilgilendirme hizmeti olabilir.

    Eğitim olanakları hakkında bilgilendirme, öğrencilerin kendilerini tanıması ve istedikleri bölüme geçmeleri için çalışmalar yapma, öğrencilerin kendi eğitimleri için doğru seçimler yapmasına yardımcı olmak da bu kapsamda değerlendirilebilir.

    Meslekler hakkında bilgiler. Öğrencinin merak ettiği iş koşulları, mesai koşulları, mesleklerin maddi getirisi, mesleklerin gerektirdiği ön koşullar gibi mesleki hayata hazırlama çalışmaları bu hizmet kapsamında değerlendirilir. İstihdam hakkında da doğru bilgiler vermek öğrencilerin tüm yaşamını etkileyecek olan bilgilerdir.

    Okul içerisindeki eğitimsel faaliyetler hakkında bilgilendirme. Örneğin eğitsel kollar ve hafta sonu yapılan destek kursları hakkında bilgi toplama ve yayma bu kapsamda değerlendirilebilir.

    Okula bir konuşmacı davet edip kendi mesleği hakkında diğer öğrencilere bilgi vermesini sağlamak da bu kapsamda değerlendirilebilir. Bu konuşmacının öğrencilerin ilgilendikleri bir meslekten olması önemlidir.

    Bilgi toplama ve yayma hizmeti konusu burada sona erdi.

    Diğer rehberlik ve özel eğitim konularını görmek için tıklayın.

  • Psikolojik Danışma Hizmeti

    Psikolojik Danışma Hizmeti

    Psikolojik Danışma Hizmeti bireyin kendisini daha iyi tanıması, kendisinin farkına varması kendisini gerçekleştirmesi için verilen hizmetleri ifade eden bir kavramdır. Bu hizmetler Psikolojik Danışma ancak profesyonel eğitim almış Psikolojik Danışmanlar tarafından verilebilir.

    Psikolojik Danışma

    Psikolojik Danışma, Psikolojik Danışmanlarca verilen profesyonel yardım hizmetidir. Bu hizmeti alan kişilere danışan denilir. Bu hizmet normal kişilere verilir. Yani hayatta zorluklarla karşılaşan normal kişilere bu hizmet sunulur. Örneğin kişi günlük hayatta karşılaştığı bazı sorunlarla baş etmede güçlük yaşıyorsa bir psikolojik danışmana başvurabilir. Uyum sorunları yaşayan, gelecek kaygısıyla yüzleşen biri de başvurabilir. Ancak kişi örneğin halüsinasyonlar görmeye başlamışsa yönlendirilmesi gereken yer psikiyatri olacaktır. Burada görüldüğü üzere psikolojik danışma ilaçlı tedavi hizmeti değildir. İlaç gerektiren herhangi bir durumda kişiler gerekli sağlık kurumlarına yönlendirilir.

    Okulda psikolojik danışma hizmeti yalnızca psikolojik danışmanlarca verilebilir. Bazı rehberlik hizmetleri sınıf rehber öğretmenleri tarafından da verilebilmektedir. Ancak psikolojik danışma hizmeti profesyonellik isteyen özel bir hizmettir. Bu hizmet sadece psikolojik danışmanlar tarafından verilmelidir.

    Psikolojik Danışma Hizmetleri Nasıl Verilir

    Psikolojik Danışma hizmetleri tüm bireylere açık hizmetlerdir. Bu hizmet için belirli bir yaş aralığı yoktur. Tüm yaş aralığındaki bireyler bu hizmetlerden faydalanabilir. Yukarıda belirtildiği gibi ilaç tedavisi ve diğer kurumlara yönlendirme gerektiren bireylerin dışındaki tüm bireyler bu hizmetten faydalanabilir.

    Psikolojik danışma bireyin problemlerimi çözme vaadi vermez. Psikolojik danışmanların elinde sihirli değnek yoktur. Bireyin problemleri çözmesi için destek olunur ancak problemleri psikolojik danışman çözmez.

    Psikolojik danışmada danışana zarar verici eylemlerde bulunulmaz. Tehdit, hakaret gibi eylemlerin psikolojik danışmada yeri yoktur. Koşulsuz kabul ve özerkliğe saygı bu hizmetin temelini oluşturur.

    Psikolojik danışmada gizlilik esastır. Bireyin paylaştığı özel bilgiler başkalarıyla paylaşılmaz. Kanunen bilgi paylaşılması gereken durumlar dışında (istismar, başkasına şiddet gibi kanunen açıklanması zorunlu olan) psikolojik danışman bilgileri danışanın rızası dışında asla kimseyle paylaşamaz.

    Psikolojik Danışma bilgi verme hizmeti değildir. Rehberlik hizmetleri bilgi verme ağırlıklı olurken psikolojik danışma hizmeti bireyin kendisini tanımasına, keşfetmesine ve gerçekleştirmesine giden yolu hazırlayan bir süreçtir. Psikolojik Danışman tavsiye vermez ve yol göstermez. Bireyin özerkliğine saygı duyar ve kendi yolunu kendisinin bulmasına yardımcı olur.

    Psikolojik Danışma hizmetinde kullanılan profesyonel teknikler vardır. Bunlar psikolojik danışma kuramlarıdır. Psikolojik danışman bu bilimsel kuramlara dayanarak hizmetleri verir. Ayrıca psikolojik danışma ilke ve tekniklerini de göz ardı etmez.

    Psikolojik Danışma Hizmeti konusu burada sona erdi.

    Diğer Rehberlik ve Özel Eğitim konuları için tıklayın.

  • Gerçekçi Yaklaşım Teknikleri

    Gerçekçi Yaklaşım Teknikleri

    Gerçekçi yaklaşım William Glasser tarafından geliştirilen bir psikolojik danışma kuramıdır. Aşağıda Gerçekçi Yaklaşım Teknikleri açıklamaları ve örnekleriyle beraber verilmiştir.

    Temel Gerçekçi Yaklaşım Teknikleri

    Soruşturma

    Soruşturmanın amacı, ihtiyaçları ve mevcut davranışın ne olduğunu belirlemektir. Terapistin genel amacı, danışanın yaşamının yönetimini eline geçirmesi için onun yalın bir plan oluşturmasına yardımcı olmaktır.

    Örnek: Kerem yakın arkadaşı Mert ile tartışmıştır ve bu tartışmada haksız olduğunu bildiği halde Mert ile konuşmamaktadır. Fakat Mert ile yine eskisi gibi olmak istemektedir. Danışmanı Kerem’e şu anki davranışlarıyla istediklerini elde edip edemediğini sorar. Kerem mutsuz olduğunu, Mert ile olan ilişkisini düzeltmek istediğini kabul eder. Danışman Kerem’in yapmış olduğu seçimlerinin bugün ne bakımdan işlevsel olduğunu ayrıntılı ve spesifik olarak tanımlaması için ona rehberlik eder. Ona, daha farklı olarak ne planlar yapabileceğini sorar. Kerem ise haftasonu Mert ile konuşup özür dileyeceğini tekrar eskisi gibi arkadaş olmak için Mert’in gönlünü alacağını söyler.

    Bibliyoterapi

    Danışanlar kitap okumaya, özellikle de Glasser’in kitaplarını okumaya teşvik edilir. Bunlardan en yaygın olarak kullanılanı, Seçim Kuramı adlı kitabıdır.

    Beklenmeyeni Yapma

    Belirli bir teknik olmaktan daha çok danışanların yaratıcı bir şekilde yaşamlarının sorumluluğunu almaları için onlara yardımcı olmak şeklindedir. Eğer danışan semptomu yaşamayı kabul ederse ve bunu gerçekleştirirse, o zaman bunun kendi seçimi olduğunu ve kontrolün onda olduğunu kabul etmiş olur. Eğer semptomu yaşamamayı tercih ederse, o zaman da problem kendiliğinden çözülecektir.

    Örnek: Bir çocuğa şimdi ağlama ya da ağlamak için daha sonra ki bir zamanı bekleme seçeneklerinden birisini seçme şansı da verilebilir.

    Yeni Bir Çerçeveye Yerleştirme

    Danışanın durumuna farklı bir bakış açısı geliştirmesine yardım eden paradoksal bir yaklaşımdır.

    Örnek

    Danışan: Geçmişteki hatalarımı düşündüğümde yüzüm kızarıyor.

    Danışman: O zaman yapacağının en iyisini yaptığından emin olmalısın. Her insanın hayatında öyle anlar yoktur. Gelecekte bir daha öyle anlar yaşamamak için geleceğini iyi planlayabilirsin.

    Mizah

    Davranış ve ifadeler ile komik bir durum yaratmaktır. Terapi sürecinin başlangıcında olmamasına dikkat edilir.

    Kendini Açma

    Danışmanın kendi yaşantısından, kendi durumundan örnekler vermesidir. İlişkinin danışman yerine danışana odaklaşmasını sağlaması açısından dikkatlice kullanılmayı gerektiren bir tekniktir.

    Örnek

    Danışan: Matematik sınavından düşük not aldım. Çok başarısızım.

    Danışman: Ben de zamanında Matematik sınavından düşük not almıştım ve kendimi başarısız olarak düşünmüştüm.

    Metaforlar

    Danışanın kendisinin getirdiği metaforları (benzetmeleri) alarak kullanmak, onun algı dünyasını anladığımızı ona iletebilmek için çok önemlidir.

    Örnek: Bir danışan işe gittiğinde kendisini aslanın önüne sürülen bir kuzu gibi hissettiğini söylemesi.

    Fiziksel Etkinlikler ve Meditasyon

    Tüm pozitif bağımlılık etkinliklerinin ortak bileşeni, bunların farklı bir ruhsal durumun yaşanmasına yol açmasıdır; bunların hepsi de hoş bir trans durumunun yaşanmasını sağlamaktadır. Glasser, meditasyonun pozitif bağımlılık kazanmak için kullanılan ikinci bir yaygın yol olduğunu savunmaktadır.

    Örnek: Melis, meditasyon yapabilmek için öyle uzun süreli olarak bir duruma odaklanamayacağını düşünmektedir, bu nedenle danışmanı, Melis’e yapabileceği bazı fiziksel etkinlikleri düşünmesini ister. Melis eskiden yogadan hoşlandığını söyler. Danışmanı Melis’e yoganın nasıl yapabileceğini, bunun yollarını bulup bulamayacağını sorar ve Melis de bir sonraki haftaya kadar birkaç spor salonuna bakarak bir başlangıç yapabileceğini söyler.

    Sonuçların Yaşanmasına İzin Verme veya Sonuçları Gösterme

    Sonucun en etkili şekilde gösterilmesi doğal olduğunda gerçekleşir. İkinci iyi bir yol ise, sosyal kurallara dayalı olarak ortaya çıkan sonuçlardır. Hatalar öğrenmek için bir fırsat olarak görülmelidir; kişiye kuralların ne olduğu ve bu kurallar çiğnendiğinde ne olacağı söylenmelidir.

    Örnek: Sınıftaki engelleyici, davranışlarından dolayı çocuğu sınıftan çıkarıp özel bir odaya alarak, onun kendi davranışlarını değerlendirmesine yardımcı olmak.

    Gerçekçi Yaklaşım Teknikleri konusu burada sona erdi.

    Diğer müdahale teknikleri için tıklayın.

    Kaynaklar

    Murdock, N. L. (2013). Psikolojik Danışma ve Psikoterapi Kuramları ( F. Akkoyun, Çev.). Ankara: Nobel.

    Gerrig, R. J. ve Zimbardo, P. G. (2013). Psikolojiye Giriş Psikoloji ve Yaşam ( G. Sart, Çev.). Ankara: Nobel.

    Gladding, S. T. (2013). Psikolojik Danışma (N. V. Acar, Çev.). Ankara: Nobel.

    Hackey, H. ve Cormier S. (2008). Psikolojik Danışma İlke ve Teknikleri: Psikolojik Yardım Süreci El Kitabı (T. Ergene, S. S. Aydemir Çev.). Ankara: Mentis Yayıncılık. (Orijinal eser 2005 yılında basılmıştır.)

  • Feminist Yaklaşım Teknikleri

    Feminist Yaklaşım Teknikleri

    Feminist yaklaşım Laura Brown gibi birçok feminist aktivistin katkılarıyla oluşmuş bir yaklaşımdır. Feminist Yaklaşım Tekniklerini aşağıda açıklamaları ve örnekleriyle birlikte bulabilirsiniz.

    Temel Feminist Yaklaşım Teknikleri

    Cinsiyet Rolü Analizi

    Danışanlar, kadın ve erkek davranışlarını kültürel kurallar bakımından ve bu kuralların onların rahatsızlığı ile nasıl ilişkili olduğunu incelerken, onlara destek olur. Sosyalleşme sürecinin zararını en aza indirmek için, bu süreçlerin danışanın şu andaki davranışlarıyla nasıl ilişkili olduğu tartışılır.

    Örnek: Serpil, kendisine şiddet gösteren eşinden dolayı artık dayanamadığını ve evliliğini sonlandırmak istediğini fakat bunu yapmakta güçlük çektiğini belirtmektedir. Danışmanı ise Serpil’ in bu düşüncesinin baskın kültür tarafından pekiştirilen geleneksel cinsiyet rollerini abartmasına dayandığını ve bunun nereden kaynaklandığını anlayabilmesi için ona rehberlik eder. Aynı zamanda Serpil’in ailesinin geleneksel bir toplumda yetiştiğinin, onun değerlerinin ne olduğunu da birlikte keşfederler. Bu etkilerin Serpil’in kendine bakışını ve davranışını nasıl şekillendirdiğini, onun davranışının patolojik olmadığını inceleyerek görürler.

    Kendini Açma

    Terapi sürecinde danışan psikolojik danışman ilişkisini dengelemek, kadın deneyimlerini normalleştirmek, danışanı güçlendirmek ve bilgi verme için kullanılır. Terapistin kendini açması, onun kendisinin herhangi bir ihtiyacını tatmin etmek yerine daha çok danışanın yararına olmalıdır.

    Örnek: Kilolarından dolayı kendini çirkin hisseden Seda’yaterapisti doğumdan sonra aldığı kilolardan kurtulamadığını söyleyerek, toplumun zayıflık standardına uymasa da bedeniyle barışık bir kadın olduğunu söylemesi.

    Atılganlık Eğitimi

    Kadınlara kültürel olarak onaylanmış girişken olmayan davranışları terketmelerini öğretmek için geliştirilmiştir. Atılganlık eğitimi ile bireye nerede, nasıl ve ne yaparak atılganca davranacağı öğretilir. Böylelikle birey atılgan, saldırgan davranışlarını ayırt eder. Başkalarının olduğu kadar kendi haklarını da tanır, kabul eder ve saygı duyar. Heyecanını kontrol eder. Etkili kişiler arası ilişkilerini geliştirir. Anlamlı ve yakın ilişkiler geliştirir.  Düşünce duygu ve inanışlarını etkili bir şekilde ifade eder.

    Feminist Yaklaşım Teknikleri konusu burada sona erdi.

    Diğer yaklaşımların tekniklerini görmek için tıklayın.

    Feminist terapi hakkında daha fazla bilgi için tıklayın.

    Kaynaklar

    Murdock, N. L. (2013). Psikolojik Danışma ve Psikoterapi Kuramları ( F. Akkoyun, Çev.). Ankara: Nobel.

    Gerrig, R. J. ve Zimbardo, P. G. (2013). Psikolojiye Giriş Psikoloji ve Yaşam ( G. Sart, Çev.). Ankara: Nobel.

    Gladding, S. T. (2013). Psikolojik Danışma (N. V. Acar, Çev.). Ankara: Nobel.

    Hackey, H. ve Cormier S. (2008). Psikolojik Danışma İlke ve Teknikleri: Psikolojik Yardım Süreci El Kitabı (T. Ergene, S. S. Aydemir Çev.). Ankara: Mentis Yayıncılık. (Orijinal eser 2005 yılında basılmıştır.)

  • Davranışçı Yaklaşım Teknikleri

    Davranışçı Yaklaşım Teknikleri

    Davranışçı Yaklaşım teknikleri B. F. Skinner‘in öncüsü olduğu ve halen geliştirilmekte olan teknikleri içeren bir yelpazedir. Aşağıda bu davranışçı yaklaşım teknikleri örnekleri ve açıklamalarıyla birlikte verilmiştir.

    Temel Davranışçı Yaklaşım Teknikleri

    Gevşeme Eğitimi

    Yöntemin amacı kaslarda ve zihinde rahatlama sağlamaktır. Panik bozuklukta, sosyal fobide, özgül fobide, anksiyete  bozukluğunda ve diğer rahatsızlıklarda bütün tablo kontrol duygusunun kaybedilmesi ile başlar. Böyle bir organizmaya veya bireye yapılacak ilk iş kontrol duygusunu tekrardan tesis etme çalışmasıdır. Birey duygularını, düşüncelerini, kontrol edememektedir. En basit şekilde kontrol çalışması vücut üzerindeki kaslar üzerinden temin edilebilir ki burada birçok amaç güdülmektedir. Kişi düşüncesi ile gevşemeye, rahatlamaya ve sıkıntıdan kurtulmaya çalışmaktadır.

    Örnek: Panik bozukluğu olan bir danışana gevşeme eğitimi ile önce nefesini kontrol etme becerisi kazandırılır. Daha sonra tek tek kas gruplarını gevşetmeyi öğrenir. Olumsuz düşünceler yerine olumlu imajlara odaklanması istenir. Son olarak da panik bozukluğu aktive eden faktörler hayal edilerek panik bozukluk semptomlarının oluşturulması temin edilir ve danışanın gevşeme alıştırmalarıyla semptomları kontrol etmesi, devre dışı bırakması sağlanır.

    Taşırma

    Bireyin kaygı uyandıran duruma uzun ve yoğun bir şekilde maruz bırakılması yoluyla kaygının hızlı bir şekilde azalmasını sağlamaktır.

    Örnek: Kedi fobisi olan bir danışanın kedi ile aynı ortamda uzun süre bulunması sağlanır, kaygı azaltıcı bir davranışta bulunmadan danışanın kedi ile aynı ortamda olması kaygının kendiliğinden azalmasına neden olacaktır.

    Maruz Bırakma Terapisi

    Terapiye alınan danışanların kendilerinde anksiyete oluşturan durumlarla yüzleştirme tekniğidir. Maruz kalma terapisinin amacı, danışanları onlarda anksiyete uyandıran durumlara, anksiyeteleri azalma gösterene dek maruz kalmaları için cesaretlendirmektir. Maruz bırakma tekniği ile danışanlar kaygılandıkları durumlarda gösterdikleri bilişsel ve duygusal tepkilerini daha iyi anlama imkânı bulurlar. Maruz bırakma terapisi genel olarak 4 aşamada uygulanır. Bunlar: değerlendirme, terapi için danışanı hazırlama, yoğun maruz bırakma ve kendini kontrol aşamalarıdır.

    Örnek: Asansöre binme korkusu yaşayan bir danışan için öncelikle korkunun ayrıntılı bir değerlendirilmesi yapılır. Danışan bilişsel olarak maruz bırakma terapisine hazırlanır. Sonra danışan korkuları azalma noktasına gelene kadar danışanla birlikte asansöre binilir ve cesaretlendirilmeye devam edilir. Sonrası için de danışana bu durumla tekrar tekrar yüzleşmesi önerilir.

    Sistematik Duyarsızlaştırma

     En sık fobilerin etkisini azaltma ya da ortadan kaldırmada kullanılır. İki önemli aşaması vardır; önce bireye vücudunu bilinçli olarak nasıl gevşetip, rahat edebileceği öğretilir. İkinci aşamada, bireyde korku uyandıran durumların bir listesi yapılır ve en fazla korkulandan en az korkulan duruma göre bu liste bir sıralamaya konur. Tedavi, bireyin en az korktuğu, kaygılandığı durumu hayalinde canlandırıp, bu hayal kafasında canlıyken, kendini gevşetip, rahatlamayı başarmasıyla başlar ve listedeki daha korkutucu durumlar sırayla ele alınarak devam eder. Listedeki bütün bu durumlarda bireyin gevşemeyi başarmasıyla tedavi amacına ulaşmış sayılır.

    Örnek: Uçağa binme korkusu yaşayan bir danışana öncelikle gevşeme eğitimi verilir. Daha sonra onu en çok kaygılandıran durumdan en az kaygılandırana doğru bir sıralama yapılır. Önce uçağa bindiği anı zihninde canlandırır, sonra havaalanına gider, simülasyon uygulamalarına katılır, kalkmayacağını bildiği bir uçağa biner, en son olarak da gerçek bir uçak yolculuğu yapar. Her bir aşamada danışanın gevşeme egzersizleriyle kaygının azaltılması sağlanır.

    Caydırıcı Teknikler

    Bu teknik davranışçı terapide son çare olarak görülür. Zararlı bazı uyarıcılarla istenmeyen bir duygusal tepkinin eşleşmesinden oluşur. En yaygın kullanılan caydırıcı uyaran elektrik şoku ve bulantı veren ilaçlardır. Caydırıcı tekniklerin uygun olduğunun görüldüğü bir problem, kendine zarar verme davranışıdır.

    Örnek: Kafasını bir yere vurarak ya da diğer riskli hareketlerde bulunarak kendine zarar verme davranışı gösteren bir danışan için uygulamada danışanın koluna ve bacağına süngerimsi bir ped bağlanır ve istenmeyen davranış meydana geldiğinde şok verilir.

    Elinde Patlama Tekniği ve Paradoksal Niyet

    Danışanların belirtilerini aktif olarak yaşadıkları ve hatta ayrıntılı olarak açıklamaya teşvik edildikleri bir tekniktir. Özellikle obsesif düşüncelerden şikayetçi olan danışanlar için yararlıdır.

    Örnek: Ellerini yıkama takıntısı olan bir danışana gün içinde yıkayabildiği kadar çok elini yıkaması, kendi rekorunu kırması istenir.

    Biçimlendirme

    Hedeflenmiş, istenilen bir davranışı kazandırabilmek için, davranışın daha basit davranış basamaklarına bölünerek öğretilmesidir. Davranış basamaklarına ayrılan hedef davranış, her doğru basamağın ardından pekiştirilir ve bir üst basamağa geçilir.

    Örnek: Topluluk önünde konuşma problemi yaşayan danışan öncelikle terapistle bu davranışın alıştırmasını yapar. Sonra evde tanıdığı kişiler önünde bir konuşma yapar. Sonra yabancı iki kişi karşısında konuşma yapar. Her bir durum sonrasında danışanın bu davranışı pekiştirilir.

    Pekiştirme

    Olumlu pekiştirme; belli bir davranış sonucunda bireye değerli bir ödül verilmesidir. Olumsuz pekiştirme; itici bir uyarıcıdan kaçma veya kaçınmayı içerir. Birey, itici bir uyarıcıdan kaçınmak için istenilen bir davranışta bulunmaya teşvik edilir. Uygun davranışın hemen ardından yapılmalıdır. Uygun davranışın ilk gerçekleştirildiği ve ya istenilen sıklıkta gerçekleştirilmediği durumlarda sürekli pekiştirme yapılmamalıdır. Tek bir tür pekiştireç kullanmak etkisini kısa sürede yitirir. Pekiştirme ve pekiştireçler hakkında daha fazla bilgi için tıklayın.

    Pekiştireç bireyin yaşına, cinsiyetine, kişilik özelliklerine, ilgilerine ve özellikle de ihtiyaçlarına uygun olmalıdır. Aksi halde pekiştireç özelliği taşımaz.

    Örnek: 

    Olumlu pekiştirme: Ödevini tamamlayarak derse gelen bir öğrencinin öğretmeni tarafından takdir edilmesi onun bu istenen davranışını pekiştirecektir.

    Olumsuz pekiştirme: Enürezis problemi yaşayan bir çocuğun yatağına alarm sistemi kurulduğunda, çocuk bu hoş olmayan uyarıcıya maruz kalmamak için geceleri kendiliğinden kalkma davranışını kazanabilmektedir.

    Ayırt Edici Pekiştireç

    Bir ön uyarana bağlı olarak davranışın sergilendiği durumda pekiştirecin sunulması ve o uyaran ortamda bulunmadığında davranışın pekiştirilmemesi durumudur. Ayırt etme hakkında daha fazla bilgi için tıklayın.

    Örnek:  Öğretmen sınıfta sadece parmak kaldırarak söz isteyen öğrencilere cevap verdiği takdirde öğrenciler bir şey söylemek istediklerinde parmak kaldırarak izin istemeyi öğreneceklerdir.

    Söndürme

    Olumlu pekiştirme veya olumsuz pekiştirme sonucu kazanılan davranışların ortadan kalkmasını, tekrar etmemesini sağlamaktır.

    Örnek: Çocuk ağlayarak anne babasına bir şeyler yaptırmaya çalıştığında, bu istekleri yerine getirilmezse ve beklediği ilgiyi göremezse çocuğun bu davranışı zamanla sönecektir.

    Ceza

    Hedef davranışın, istenmeyen davranışın tekrarlanma olasılığını azaltmaktır. Yapılan davranış sonrasında caydırıcı, hoş olmayan bir uyaran verilmesi ya da hoşa giden bir uyaranın ortamdan çekilmesi şeklinde gerçekleştirilir. 2 tip ceza vardır. I. tip ceza; bir davranışın sıklığını azaltmak için davranıştan sonra caydırıcı bir uyarıcı verilir. II. tip ceza; bir davranışın sıklığını azaltmak için, pekiştiren uyarıcı davranıştan sonra ortadan kaldırılır. I. tip ceza ve II. Tip ceza hakkında daha fazla bilgi için tıklayın.

    Örnek:  

    I. tip ceza:Öğretmenin sınıfta uygunsuz davranışta bulunan çocuğu azarlaması.

    II. tip ceza: İşe geç gelen çalışanın maaşının bir kısmının kesilmesi.

    Girişkenlik (Atılganlık) Eğitimi

    Bireye nerede, nasıl ve ne yaparak atılganca davranacağı öğretilir. Böylelikle birey atılgan, saldırgan davranışlarını ayırt eder. Başkalarının olduğu kadar kendi haklarını da tanır, kabul eder ve saygı duyar. Heyecanını kontrol eder. Etkili kişiler arası ilişkilerini geliştirir. Anlamlı ve yakın ilişkiler geliştirir.  Düşünce duygu ve inanışlarını etkili bir şekilde ifade eder.

    Örnek: Bir okulda uygulanan ölçekler ve yapılan gözlemler sonucu atılgan davranma konusunda eksiklikleri olan öğrencilerle bir grup oluşturulabilir. Öğrencilere çekingen, saldırgan ve atılgan davranışlar arasındaki farklar gösterilir. Sözsüz iletişimin önemi, ben dilini kullanmak, ricada bulunmak, hayır diyebilmek, konusunda alıştırmalar yapılabilir.

    Uyaran Kontrolü

    Bireyin kendisine belli bir davranış öncesi uyaran sunulduğunda, bu uyarana tahmin edilebilir ve güveniler bir biçimde tepkide bulunması amaçlanmaktadır. Bireyin istendik tepkide bulunabilmesi için önce ayırt etmeyi; bir başka deyişle, hangi davranış öncesi uyarana ne şekilde tepki vereceğini bilmesi gerekir. Uyaran kontrolü bir hedef uyaranın sunulması ya da ortamda var olması nedeniyle bireyin kendisinden beklenen davranışı sergilediği için pekiştirilmesiyle kurulur.

    Örnek: Uykusuzluk problemi yaşayan bir danışan için uyaran kontrolü tedavisi uygulanırken danışandan yatağa sadece kendisini uykulu hissettiği zamanlarda yatması istenir. Yatağı sadece uyumak için kullanması istenir, oturma, kitap okuma için yatağı kullanmaması söylenir. Gündüzleri uyumaktan, şekerleme yapmaktan kaçınması istenir ve yattıktan 15-20 dakika sonra hala uyuyamıyorsa yataktan kalkması, uykusu geldiği zaman tekrar yatması istenir.

    Örtük Koşullanma

    Davranışı değiştirmek için imgeleme kullanılır. Danışanın hayal etme yeteneği kontrol edilir, eğer gerekliyse hayal etme egzersizleri yaptırılır. Daha sonra danışandan hedef davranışla ilgili bir sahne hayal etmesi istenir.

    Örnek: Mağazadan aldığı kıyafetin küçük gelmesi ile tekrar mağazaya gidip değiştirmeye çekinen bir danışan için mağaza ile ilgili kaygısının söndürülmesi için mağazaya gitme ve kaygısı yoğunken orada kalma ve daha sonra hiçbir şey almadan mağazadan çıkmayla ilgili hayali bir sıralama yapılır.

    Model Olma

    Gözlem yoluyla öğrenme sayesinde kişinin uyumlu davranışlar sergileyen kişileri model alarak davranışlarını değiştirmesi amaçlanmaktadır. En temek şekli, danışanın hedef davranışı yapan bir modeli izlediği basit gözlemdir. Model genellikle daha da zor görevlere doğru ilerler.

    Örnek: Yükseklik korkusu olan bir danışan için bir tabure üzerinde duran modeli gözlemleyebilmeden 20 katlı bir otelin balkonundan dışarıya bakan modeli gözlemlemeye kadar devam eder.

    Kendi Davranışlarını Kontrol Etme

    Bireylerin kendi davranışlarını değiştirme konusunda sorumluluk almaları amaçlanmaktadır. Kendini yönetme stratejisine sahip olan bireyler kendilerine sunulan  görevleri iyi bir şekilde analiz eder, hedef koyar, koydukları hedeflere uygun stratejiler belirler, hedeflere ulaşıp  ulaşmadıklarıyla ilgili kendilerini izler ve gerektiğinde bu hedeflere ulaşmak için belirledikleri stratejilerde uyarlamalarda bulunurlar.

    Örnek: Düzenli çalışma alışkanlığını kazanmak isteyen bir öğrenci bilgisayarın üst kısmında rahat görebileceği bir yere “önce ödevlerini tamamla” diye bir yazı asabilir.

    Davranışçı Yaklaşım Teknikleri konusu burada sona erdi.

    Diğer yaklaşımların tekniklerini görmek için tıklayın.

    Kaynaklar

    Murdock, N. L. (2013). Psikolojik Danışma ve Psikoterapi Kuramları ( F. Akkoyun, Çev.). Ankara: Nobel.

    Gerrig, R. J. ve Zimbardo, P. G. (2013). Psikolojiye Giriş Psikoloji ve Yaşam ( G. Sart, Çev.). Ankara: Nobel.

    Gladding, S. T. (2013). Psikolojik Danışma (N. V. Acar, Çev.). Ankara: Nobel.

    Hackey, H. ve Cormier S. (2008). Psikolojik Danışma İlke ve Teknikleri: Psikolojik Yardım Süreci El Kitabı (T. Ergene, S. S. Aydemir Çev.). Ankara: Mentis Yayıncılık. (Orijinal eser 2005 yılında basılmıştır.)

  • Çözüm Odaklı Yaklaşım Teknikleri

    Çözüm Odaklı Yaklaşım Teknikleri

    Çözüm Odaklı Yaklaşım Steve De Shazer tarafından geliştirilmiş olan bir psikolojik danışma kuramıdır. Çözüm Odaklı Yaklaşım Tekniklerini aşağıda açıklamaları ve örnekleriyle birlikte bulabilirsiniz.

    Temel Çözüm Odaklı Yaklaşım Teknikleri

    Soru Sorma

    Sorular açık uçludur ve olumsuz bir yanıtın verilmesine olanak vermemektedir. Soruları genellikle seans başında veya ev ödevi kontrolü yaparken kullanırlar. Çözüm odaklı terapistler bunlarla birlikte ilk iletişimi kurmada ve bir müdahale aracı olarak da iletişimi kullanırlar.

    Örnek: Seans başında danışanın kişisel bilgilerini almak için danışmanı Ahmet’e “Bana biraz kendinizden bahseder misiniz? Bu seanstan en büyük beklentileriniz neler?” sorularını sorması.

    Problemi Normalleştirme

    Danışanların kaygılarını gidermek ve normal yaşamın zorluklarıyla yaşayan bireyler haline getirmek amacıyla kullanılır. Bu teknik danışanların problemlerini daha sakin bir biçimde ele almalarına ve bu problemi yaşayan bireylerin normal dışı olmadıklarını fark etmelerine yardımcı olur.

    Örnek: Eşinden boşanmış, işinden atılmış bir danışan danışmada “Kafam karmakarışık, kendimi kandırılmış, mutsuz ve bitkin hissediyorum” şeklinde durumunu özetlemektedir.

    Danışman: Son dönemde pek çok şey yaşamışsın.

    Danışan: Evet, hepsi üst üste geliyor.

    Danışman: Kızgınlığını anlıyorum. Şu an kızgın olman çok normal. Senin yerinde başkaları da olsa benzer tepkiler gösterirlerdi.

    İltifatlar

    İltifat, danışanın başarılarını ve güçlü yönlerini onaylamak demektir. Danışandan yolunda giden konularla ilgili davranışlarını aynen devam ettirmesi, istenilen sonucun alınmadığı tutum ve davranışların durdurulması ve de yerine farklı bir yöntem denenmesi istenir.İltifatların gerçekçi ve davranışa dönük olması önemlidir.

    Örnek: 

    Danışman: Bana bazı şeylerin olduğu zamanlardan bahseder misin? Her bir ders için dosyan var ve daha iyi notlar alıyorsun. Başarılı olup onur listesine girmek gibi durumlar olabilir. Bunlardan herhangi birini gerçekleştirdiğin bir zaman oldu mu? Bana bunlardan bahseder misin? 

    Danışan: Daha önceden hep onur listesindeydim.

    Danışman: Gerçekten mi? Demek onur listesindeydin. Müthiş. Bu oldukça zor olmalı. Onur listesinde olmak için neler yapman gerekiyor?

    Danışan: İyi davranışlara sahip olman gerekir. Bütün çalışmalarını tamamlaman gerekir. Davranışların ve notların iyi olmalı.

    Danışman: Bunu tekrar yapabilirsin eğer istersen. Çünkü bunu yapabilecek kadar zekisin.

    Mucize Sorusu

    İlk oturumda amacın oluşturulması için kullanılır. Mucize soru tekniği ile danışana sahip olduğu güçlü yanları, olumlu özellikleri ve kaynakları fark ettirilerek kendileri için gerçekçi hedefler belirlemeleri sağlanmaktadır. Mucize soru, genellikle şöyle sorulur: “Eğer mucize olsaydı ve sorunun gece uyuduğunda çözülüverseydi, bu sorunun çözüldüğünü nasıl anlardın ve değişen ne olurdu ?” Bu sorudan sonra danışanlar, sorunlarının ağırlığına rağmen “değişen ne olurdu ?” sorusunun yanıtını vermek için düşünmeye teşvik edilir. Mucize kavramını kavramsallaştıramayan küçük danışanlarla çalışırken kullanılmamalıdır veya soru biraz değiştirilerek kullanılmalıdır.

    Örnek: Boşanmış anne-babasının tekrar bir araya gelmesini isteyen Zeynep’e;

    Danışman: Eğer bu gerçekleşirse, sende nasıl bir farklılık yaratır?

    Zeynep: Bütün ailem tekrar birlikte olurduk.

    Danışman: Peki, bütün ailenin bir arada olması, senin için ne sağlardı?

    Zeynep: Ailemin bir parçası olduğumu hissederdim.

    Danışman: Öyleyse senin için amaç, kendini ailenin bir parçası gibi hissetmek!

    Dereceleme Soruları

    Danışanın bireysel görüşünü, diğer insanlara ilişkin görüşünü ve başkalarının kendi görüşünden etkilenip etkilenmediğini tartışmak için kullanılır. dereceleme soruları ikinci ve daha sonraki seanslarda kullanılır.

    Örnek: Daha iyi bir iletişim için terapiye gelmiş bir çifte olan Ayşe ve Ahmet’e Danışman: “Şimdi problem ve amaç için bir ölçek uygulaması yapmak istiyorum. 0 ile 10 değerleri arasında bir ölçek düşünün. Bu ölçekteki 0 değerini sürekli kavga ettiğiniz, hiç anlaşamadığınız durumları; 10 değerini de, bir mucizenin gerçekleştiği ve sorunlarınızın tamamen çözüldüğü an olarak düşünün. Terapiye gelmeden önce işler kötü giderken kaç puan verirdiniz?” diye sorar. Danışanlardan yanıtlarını alır. Sonra şimdi terapi başarılı olup sonlandığında kaç puan sizi tatmin eder? diye sorar. Danışanda ilerleme varsa bunu nasıl başarmıştır? Ölçekte bir numara daha yukarı gidebilmesi için ne yapması gerekmektedir? gibi sorularla danışanın verdiği yanıtlar tartışılır.

    Kestirme Görevi

    Probleme ilişkin olarak istisnaların çok nadir olduğu durumlarda kullanılır. Danışanlardan bazen gün içinde bir ara durmaları, bir sonraki gün problemin yaşanıp yaşanmayacağını veya istisna durumun ortaya çıkıp çıkmayacağını tahmin etmeleri istenir.

    İleriye Dönük Sorular

    Problem çözüldüğünde işlerin nasıl olacağını hayal edebilme yeteneği insanlar için güçlü bir kaynaktır. Bu teknik sayesinde danışan, sorununun çözüldüğü bir gelecekte yaşamının nasıl olacağına ilişkin fikir sahibi olur.

    Örnek: Ailesiyle iletişim problemleri yaşayan Ali’ye terapist ailenle yaşadığın sorun çözüldüğünde sen ve diğer kişiler için durum nasıl olacak? Diye soru yöneltir. Danışanın verdiği yanıtlarla danışana sorunun çözüldüğü bir gelecek hayal ettirilir.

    Problemin Ne Olduğunu Bulma

    Danışman danışanın probleminin ne olduğunu danışandan duymak için bu tekniği kullanır.İlk seansta kullanılır. Danışman, danışan problemini anlatırken sessizce dinlemeli, yorum yapmamalı ve ara sıra başı ile danışanı onaylamalıdır.

    Örnek: Alkol problemi olan bir danışana.

    Danışman: Bugün seni buraya getiren sebep nedir?

    Danışan: Bilmiyorum. İçme problemine bir çözüm bulabileceğini umarak geldim.

    Danışman: Haftada kaç kere içiyorsun?

    Danışan: Her gün

    Dışsallaştırma

    Danışman problem ve danışan arasında bir boşluk oluşturmaya çalışır. Problem dışsallaştırılınca bazen güçlenip bazen zayıfladığı üzerine düşünmek daha doğal ve kolay bir hale gelir. Dışsallaştırma da problem benim yerine problem problemdir mantığı vurgulanır.

    Örnek: Sürekli mükemmeliyetçi olduğunu ifade eden Erdem’e danışman “Ben mükemmeliyetçiyim” yerine “Mükemmeliyetçilik hayatımı zorlaştırıyor.” şeklinde kendini ifade etmesini istemesi.

    İlk Seansta Verilen Görev

    İlk seansın sonunda danışanın amaçlarını netleştirmesi amacıyla verilen bir çeşit ev ödevidir. Genellikle ilk oturumda verilir. Bu teknik ilk oturum ile ikinci oturum arasını kapsar.

    Örnek: Danışman danışana “Bir dahaki karşılaşmamıza kadar senden gözlem yapmanı istiyorum. Bu süre boyunca hayatında ya da ilişkilerinde gördüğün ve hep olmasını istediğin şeyler hakkında düşün. Bunları bir sonraki oturumda bana anlatabilirsin” der. İkinci oturumda danışanlara, ne gözledikleri ve gelecekte nelerin olmasını istedikleri sorulur.

    Jenerik Görev

    Amaçlar saptanır saptanmaz, danışandan bir hafta süresince ne yaptığını izlemesi istenir.

    Örnek: Deniz çok heyecanlı ve aceleci olmasının kendini rahatsız ettiğini ve yorduğunu söyler. Danışman ise Deniz’e bir hafta süresince kendisini daha rahat ve sakin hissetmesini sağlayan şeylere dikkat etmesini ister.

    Örüntüleri Kırma

    Şikâyetin örüntüsünü değiştiren hemen hemen her şey yararlı olabilir. Örüntü ile ilişkili beden davranışı, mekân, süre, zamanlama gibi faktörler değiştirilerek şikayet örüntüsü üzerinde oynanmaya çalışılır.

    Örnek: Enes öfkesini kontrol etmekte zorlanmaktadır. Kişisel deneyimlerini yazmayı sevmeyen Enes’e danışmanı, ailesine söylemek istediği şeyi onlara söylemeden önce yazmasını ister. Onların söylediği herhangi bir şey onu sinirlendirmeye başladığı an doğrudan odasına gidecek ve şikâyetlerini yazacaktır. Daha sonra da yazdıklarını ailesine verecektir.

    Sürpriz Yapma Görevi

    Genellikle çiftler ve aileler ile kullanılır. Danışanı aile üyelerini ya da eşlerini şaşırtacak birkaç şey yapmaya yöneltilir.

    Örnek: Danışmanı Ayşe ile görüşüp haftaya kadar anne-babasını mutlu edecek bir sürpriz yapmasını ancak sürprizin ne olduğunu onlara söylememesini ister.

    Gelecek seans anne-baba Ayşe’nin sürprizinin kendilerine kek yapmak olduğunu doğru biçimde tahmin etmişlerdir.

    Yaz, Oku, Yak Tekniği

    Bitirilmemiş işlerin bitirilmesi amacıyla kullanılır. Bu teknik özellikle hayatımızda olumsuz hislere sahip olduğumuz ölmüş veya hayatta olan birine karşı etkilidir. Obsesif ya da depresif düşünceler için yararlıdır.

    Örnek: Sevdiği kişiyle evlendirilmemiş Leyla terapide sevdiğiyle evlenmesine müsaade etmeyen babasına karşı yoğun bir öfke duyduğunu ifade etmiştir. Danışandan babasına bir mektup yazması, bu mektupta ona söylemek istediği her şeyi söylemesi, mektubu o anı yaşıyormuşçasına okuması ve sonra yakması istenmiştir.

    Farklı Bir Şey Yapma

    Problemi çözmek için hayatında bir şeyleri değiştirmenin gerekliliğine vurgu yapar. Danışandan problem durumda neler yaptığını düşünmesi istenir. Değiştirebildiği herhangi bir şeyi değiştirmesi istenir. Bu değişim zamanlama, yer, söyledikleri, beden dili gibi herhangi bir alanda olabilir.

    Örnek: Okuldan eve dönen kızıyla her gün tartışmaktan şikayet eden bir anneden, kızı eve döndüğünde farklı bir şey yapması ve kızının verdiği tepkileri dikkatli bir biçimde izlemesi ve mümkünse not etmesi istenir. Anne beden dilini, söylediklerini veya konuştuğu ortamı değiştirebilir.

    Yapılandırılmış Kavga

    Bu teknik çoğunlukla çiftlerle kullanılır. Tekniğin kullanış amacı şikâyetin örüntüsünü değiştirmektir. Danışman aşağıdaki maddeler gibi kavga etmeleri için yönerge verir;

    1. İlk olarak kimin başlayacağını belirlemek için yazı tura atın.
    2. Kazanan,10 dakika boyunca karşısındaki tarafından durdurulmadan konuşma hakkını kazanacaktır.
    3. Sonra diğer kişi 10 dakika boyunca aynı şeyi yapacaktır.
    4. Tekrar yazı tura atmadan önce 10 dakika sessizlik

    Çözüm Odaklı Hipnoz

     Hipnoz ile problemin çözülmesine yarayan beceriler telkin edilir.

    Örnek: Danışmanı, danışanı Yasin’ i hipnotize eder ve kendisini ailesine sakin bir şekilde cevap verirken görmesini ister. Yasin ise ailesinin kendisine sakin davrandığını ve kendisini önemsediğini fakat bunun kendisine yabancı geldiğini ve espriler yaparken gördüğünü söyler.

    Çözüm Odaklı Yaklaşım Teknikleri konusu burada sona erdi.

    Diğer müdahale tekniklerini görmek için tıklayın.

    Kaynaklar

    Murdock, N. L. (2013). Psikolojik Danışma ve Psikoterapi Kuramları ( F. Akkoyun, Çev.). Ankara: Nobel.

    Gerrig, R. J. ve Zimbardo, P. G. (2013). Psikolojiye Giriş Psikoloji ve Yaşam ( G. Sart, Çev.). Ankara: Nobel.

    Gladding, S. T. (2013). Psikolojik Danışma (N. V. Acar, Çev.). Ankara: Nobel.

    Hackey, H. ve Cormier S. (2008). Psikolojik Danışma İlke ve Teknikleri: Psikolojik Yardım Süreci El Kitabı (T. Ergene, S. S. Aydemir Çev.). Ankara: Mentis Yayıncılık. (Orijinal eser 2005 yılında basılmıştır.)

  • Öğrenme Psikolojisi Temel Kavramlar

    Öğrenme Psikolojisi Temel Kavramlar

    Psikoloji genel olarak insan ve hayvan davranışlarını inceleyen ve bu davranışların altındaki nedenleri araştıran bilim dalıdır. Öğrenme psikolojisi ise öğrenmeyi oluşturan ve etkileyen etmenleri, öğrenme süreçlerini, bireyler arasındaki öğrenme farklılıklarını inceleyen bir bilim dalıdır.

    Öğrenme Psikolojisi Temel Kavramları

    Öğrenme Psikolojisi Temel Kavramları 2 ana başlıktan oluşur. Bunlar;

    1. Davranışın Oluşumu

    İnsan davranışlarını oluşturan temel kavramlar uyarıcı-tepki ve karşılık ilişkileridir.

    Uyarıcı: Organizmanın davranışta bulunmasını sağlayan değişkendir.

    Örnek: Annenin çocuğa bir soru sormanı

    Tepki: Organizmanın uyarıcıya verdiği reaksiyona verilen addır.

    Örnek: Çocuğun annesinin sorduğu soruya cevap vermesi.

    Karşılık: Organizmanın tepkisine çevrenin verdiği tepkilerdir. Bu perkiştime ve ceza olabilir.

    Örnek: Annesinin çocuğa doğru bildiği için şeker vermesi.

    2. Davranış ve Davranış Türleri Türleri

    Davranışlar kendi aralarında öğrenilmiş davranışlar ve öğrenilmemiş davranışlar olarak ikiye ayrılır.

    Öğrenilmemiş Davranışlar

    Organizmanın öğrenme ürünü olmayan davranışlarına denir. Bu davranışlar çok çeşitli olabilir. Aşağıda bazı öğrenilmemiş davranış türleri verilmiştir.

    • Refleks
    • İçgüdü
    • Geçici Davranışlar (Sarhoşluk, narkoz etkisiyle yapılan davranışlar)
    • Homeostatik Denge
    • Büyüme
    • Olgunlaşma

    Örnek: Sindirim, nefes alma ve kalp atışı gibi fizyolojik olaylar. Korkulduğunda verilen refleksler gibi davranışlar.

    Öğrenilmiş Davranışlar

    Öğrenme sonucu meydana gelen kalıcı izli davranışlara denir.

    Öğrenilmiş davranışların özellikleri:

    • Öğrenmenin tekrar ve yaşantı ürünü olması
    • Öğrenme sonucunda davranış değişikliği meydana gelmesi
    • Değişikliğin kalıcı olması

    Örnek: Öğrencinin matematik sorusu çözebilecek hale gelmesi.

  • Heider Denge Kuramı

    Heider Denge Kuramı

    Heider Denge Kuramı kişiler arası algı çerçevesinde geliştirmiştir.

    Heider Denge Kuramı Temel Kavramlar

    Heider’in bilişsel denge kuramı en temelde kişiler arası ilişkileri inceleyen bir kuramdır. Daha özele bakacak olursak heider kişinin (k), diğeriyle(d) ve tutum objesiyle (o) olan ilişkisini incelemiştir. Heider bu üç obje için ortaya iki tür ilişki atmıştır. Bunlar;

    1. Sevme – Sevmeme İlişkisi
    2. Birlikte Olma – Olmama İlişkisi

    Heider ilişkilerin derecesi üzerinde durmamıştır. Her iki ilişki türü de olumlu veya olumsuz olabilir.

    K-D-O İlişkileri

    k-d-o ilişkisindeki her 3 ilişkide k’ya göre olumluysa ya da ilişkilerin 2’si olumsuz biri olumluysa k’nın zihninde denge durumu var denilebilir. İki ilişki olumlu biri olumsuz ya da üçü de olumsuz ise k denge durumunda değildir ve bu kişiye rahatsızlık verir. Kişi bu dengesizlik durumundan kurtulmak ister. Kurtulmak için ise d’ye veya o’ya olan tutumunu değiştirmek durumundadır.

    Örneğin Mustafa arkadaşı Rıdvan’ı çok sevmektedir (+) ve Mustafa sigaradan nefret eder (-). Mustafa Rıdvan’ın sigara içtiğini öğrenir (+). Bu durum Mustafa için dengesiz bir durum oluşturur ve Mustafa bu rahatsız edici durumdan çıkmak için ya Mustafa ile ilgili olan olumlu tutumunu terk edip Rıdvan’ı sevmeyecek ya da sigara ile ilgili olumsuz tutumunu değiştirip kendini sigaranın kötü bir şey olmadığına inandırmaya çalışacaktır. Böylelikle kişi, tutumunu değiştirmiş olacaktır.

    3 olumsuz neden rahatsızlık yaratıyor sorusunun cevabı ise Mehmet Turan’ı hiç sevmiyor ve Mehmet Kapitalizme karşıdır. Turan da Kapitalizme karşıdır ve Mehmet bunu öğrendiğinde Mehmet için zihninde bilişsel dengesizlik oluşur. Çünkü sevmediği kişiden beklentisi kötü bir düşünceye sahip olmasıdır ancak böyle iyi bir fikre sahipse o kadar da kötü biri olamaz düşüncesi belirir. Mehmet burada dengesiz bir durumla karşılaşacak ve Turan hakkında tutumunu değiştirmeye doğru bir baskı hissedecektir.

    Görüldüğü üzere Heider Denge kuramında sadece olumlu ve olumsuz ilişkileri ele almakta, derecelerden bahsetmemektedir. Bu kuram sosyal psikoloji açısından oldukça önemli bir kuramdır. Heider psikolojide tutarlılığı somutlaştırarak sosyal psikolojiye uygun hale getirmiş, tutumlar açısından çığır açmıştır.

    Heider Denge Kuramı konusu burada sona erdi. Diğer konular için sitemizdeki diğer yazılara göz atabilirsiniz.

Başa dön tuşu
Kapalı
Kapalı