Gelişim Psikolojisi

İşlem Öncesi Dönem

İşlem Öncesi Dönem

İşlem Öncesi Dönem 2 – 7 yaş aralığını kapsayan bir dönemdir. Henüz işlemler yapılamaz ancak işlemler için hazırlık yapılır. 2 – 4 yaşlar sembolik dönemi, 4 – 7 yaşlar ise sezgisel dönemi içerir. Sembolik dönemde nesne kişi ve olayları zihinde temsil becerisi kazanılırken, sezgisel dönemde ise hayal gücü ve sezgiler kullanılarak akıl yürütmeler yapılır.

İşlem Öncesi Dönemin Özellikleri;

  • Sembolik düşünme, sembolik oyun
  • İşaretsel İşlev
  • Odaklanma, tek yönlü düşünme
  • Benmerkezci düşünme / Kendine Odaklanma
  • Korunumu kazanamama
  • Özelden özele akıl yürütme
  • Tersine çevirememe
  • Tek özelliğe göre sıralama, sınıflama
  • Animizm (Canlıcılık)
  • Yapaycılık (Artifikalizm)
  • Monolog / Toplu monolog
  • Paralel oyun
  • Kalıp yargılar
  • Devresel tepki 
  • Kişi değişmezliği

Sembolik Düşünme ve Sembolik Oyun

Bir nesnenin başka bir şeyi temsil etmesi şeklinde düşünmek sembolik düşünmedir. Örneğin bir çubuğun mikrofonu temsil etmesi, onun gibi kullanılması. Bunu oyunda kullanması ise sembolik oyundur. 

İşaretsel İşlev

Çocuğun sembolleri zihninde kullanabilme yeteneğidir. Nesne ortamda bulunmasa dahi onu hayalinde canlandırabilmesidir. Resim yaparken karşısında bir ağaç olmasa bile ağaç resmi çizebilmesidir.

Odaklanma / Tek Yönlü Düşünme

Çocuğun karşılaştığı durum veya davranışların tek bir yönüne odaklanabilmesidir. Çocuk nesnenin, durumun, kişinin veya davranışın diğer yönlerine odaklanamaz, tek yönlü düşünür. Örneğin çocuk babasının babalık görevini bilir ancak onun sadece baba olmadığını aynı zamanda amca olduğunu kavrayamaz. İşlem öncesi dönem evresinde olan çocuklarda tek yönlü düşünme vardır.

Benmerkezci Düşünme / Kendine Odaklanma

Benmerkezci düşünme çocuğun sadece kendisine odaklanması, başkalarının duygularını, ihtiyaçlarını ve düşüncelerini fark etmedeki yetersizlik olarak tanımlanabilir. İşlem öncesi dönem evresinde olan çocuklarda benmerkezci düşünce yoğun bir şekilde bulunur. Bu dönemdeki çocuklar da hayvanları eziyet edebilir, diğerleriyle acımasızca alay edebilirler. Çünkü benmerkezci düşünmeye sahip olmaları onlarda empati yetersizliğine sebep olmaktadır. Benmerkezciliğin bir diğer tanımı kendini dünyanın merkezine koymadır. Bu düşünce tarzına göre dünyadaki her şey çocuk içindir ve çocuk bunları paylaşmayı istemez. DÜnyadaki her şey kendi gördüğü gibidir ve herkes kendisi gibi düşünür. Kendisi ile bağlantısı olmayan olaylarda bile benmerkezci düşünme nedeniyle kendisini sorumlu tutar.

Korunumu Kazanamama

Korunum bir maddenin geçirdiği değişimlere rağmen miktarı ve sabitliğine olan düşüncedir. Örneğin bir litre suyun konulduğu kap değiştiğinde bile suyun hala bir litre olduğunu kavramak korunumu kazanmış olmaktır. Ancak bu beceri işlem öncesi dönemdeki çocuklarda henüz gelişmemiştir. Suyun konulduğu kab değişince miktarının da değiştiğini düşünmektedirler. 

Özelden Özele Akıl Yürütme

Çocuğun karşılaştığı olayları daha önce geçirdiği yaşantılara göre açıklama eğilimidir. Genele bakmadan iki özel durum arasında bağlantı kurulur. Çocuk bütüne odaklanamaz ve parçalar arasında ilişki kurmak zorunda kalır. Örneğin her gün akşam yemeğinde domates yiyen bir çocuk o gün akşam domates yemediğinde akşam yemeğini yemediğini söylemesi.

Tersine Çevirememe

Çocuğun işlemleri yalnızca tek yönlü olarak yapabilmesidir. Çocuğun birbirinin tersi olan iki durumdan birini yapabilirken diğerini yapamamasıdır. Örneğin çocuk evden kütüphaneye gidebilir ancak kütüphaneden eve geri dönmeyi başaramaz. 

Tek Özelliğe Göre Sınıflama ve Sıralama

Çocuklar işlem öncesi dönemde nesneleri birden fazla özelliğe ve boyuta göre sıralayamaz ve sınıflandırılamazlar. Örneğin sarı renkteki bilyeleri sıralayabilirken sarı ve büyük veya sarı ve küçük bilyeleri sıralaması istendiğinde bunu yapmada zorluk çekecektir. 

Animizm ( Canlıcılık)

Çocukların cansız öğelere canlı varlıkların özelliklerini yüklemeleridir. Canlı varlıklara ise cansızlık özellikleri yüklemeleridir. Örneğin çocuk güneşin küstüğü için battığını düşünmesi cansız varlıklara canlılık özelliği yüklemektir. Canlı varlıklara cansız varlık özelliği yüklemeye örnek olarak ise çocuğun, canlı bir muhabbet kuşunu oyuncak gibi oynamasıdır. 

Yapaycılık (Artifikalizm) 

Çocuğun doğa olaylarına nedenler yüklemesidir. Gece, gündüz, yağmur, kar fırtına gibi doğal olayların birisi tarafından yapıldığına inanmasıdır. Örneğin yağmur yağdığında çocuk, gökyüzünde birinin ağladığını düşünebilir. Şimşek çakmasını birinin ışıkları açıp söndürmesi olarak görebilir. 

Çocuklar aynı zamanda gerçekte yaşanmamış olayları yaşanmış gibi algılayabilirler. Örneğin bir televizyon programını izleyen bir çocuk bunun gerçek olduğunu düşünür. Bu da yapaycılığın diğer bir boyutudur.

Monolog

Çocuğun oyun oynarken veya başka bir etkinlik yaparken yanında biri varmışçasına konuşmasıdır. Çocuğun yalnızken veya yanında başkaları varken kendine kendine konuşmasıdır. 

Toplu Monolog

Çocukların bir aradayken her birinin kendi kendine konuşması kendi monologlarını yapmalarıdır. Çocuklar diğerlerini dinlemez kendi monologlarıyla oynamaya devam ederler. Bu benmerkezci düşünceden kaynaklanan çocuğun kendine odaklanmasının bir sonucudur. 

Kalıp Yargılar

Bu dönemde çocuklar, yaşantılarının sınırlı olması sebebiyle belli durumlar için belli düşünce kalıpları geliştirirler. Bu düşünce kalıplarıyla uyuşan bilgileri özümleme yaparken, uyuşmayan bilgileri ise almayarak kalıpları aynı şekilde devam ettirme eğilimindedirler. Bu nedenle bu kalıpları bozmak oldukça zordur. Örneğin sadece kadınlar ev işi yapar kalıp yargısına sahip bir çocuk bir erkeği ev işi yapar görünce bunun sadece geçici olduğunu yine kadının bu işleri yapacağını düşünüp kalıp yargısını değiştirmeme eğilimindedir. 

Devresel Tepkiler

Döngüsel tepkilerin devamı olan tepkilerdir. Çocuğun davranışı bilinçli olarak tekrar etmektedir. Örneğin bir çocuğun bir tekerlemeyi sürekli olarak tekrar etmesidir. Veya yeni öğrendiği bir şarkıyı sürekli olarak söylemesidir. Duyusal motor döneminde bulunan döngüsel tepkilerin işlem öncesi dönem versiyonudur.

Kişi Değişmezliği

Kişinin dış görünüşünün değişmesi halinde kişinin yine de aynı kişi olarak kaldığının farkına varılmasıdır. Örneğin annesinin montunu çıkardıktan sonra bile çocuğun onun annesi olduğunu bilmesi. Veya babasının kadın elbisesi giymesine rağmen onun babası olduğunun farkına varmasıdır. 

İşlem Öncesi Dönem konusu burada sona erdi.

Bir önceki konu olan Duyusal Motor Dönemi için tıklayın.

Etiketler

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

Başa dön tuşu
Kapalı
Kapalı