PDR

  • Bilişsel Yaklaşım Teknikleri

    bilişsel yaklaşım teknikleri

    Bilişsel Yaklaşım Teknikleri Aaron Beck‘in öncüsü olduğu ve halen geliştirilmekte olan teknikleri içeren bir yelpazedir. Aşağıda bu bilişsel yaklaşım teknikleri, örnekleri ve açıklamalarıyla birlikte verilmiştir.

    Temel Bilişsel Yaklaşım Teknikleri

    Sorgulama

    “Şu an aklından neler geçiyor, bu düşüncelerinin dayanağı nedir sence, alternatif bir açıklama var mı, bir başkası bu durumda olsaydı ona ne söylerdin?” gibi sorular yardımıyla uygulanır. Tekniğin amacı, duygulardan yola çıkarak otomatik düşünceleri açığa çıkarmaktır.

    Örnek: Terapist, Betül’e çok fazla üzgün olduğunda neler düşündüğünü sorar. Betül, herkesin kendisini aptal gibi gördüğünü ve hep haklı olduklarını belirtiyor. İnsan ilişkilerinde beceriksiz ve her zaman başkaları üzülmesin diye alttan alan olduğunu ifade ediyor. Terapist, Betül’e bu düşüncelerini nasıl desteklediğini sorar.

    Betül “Mesela dün okuldaki toplantıya biraz geç kaldım ve benden önce diğer öğretmen arkadaşlarım benim yüzümden müdürden uyarı aldıklarını söylediler ve acımasızca beni suçladılar. Başkaları da daha önce geç kalmıştı ama kimse kimseden özür dilemedi oysa ben tek tek özür diledim herkesten ve kimse de bana biraz olsun anlayışlı davranmadı. Evet, artık aptal olduğuma inanıyorum” diye cevap verir. Terapist, “Özür dilemen ile aptal olduğunu düşünmen arasında anlamlı bir ilişki var mı sence?” diye sorar ve Betül “ Aslında, çok fazla yok gibi” şeklinde cevaplar.

    Dıştan İçe Doğru İlerleme

    Bu teknik temel inançları belirlemek için kullanılmaktadır. Temel inanç ile bağlantılı olduğu düşünülen bir otomatik düşüncenin belirlendiği süreçte uygulanır.

    Örnek: Kemal Bey eşinden boşanmıştır. Bu durumdan da kendisini sorumlu tutup suçlamaktadır. Terapist bu suçlamanın doğru olduğunu varsayarak Kemal Beye “Boşanma olayından kendini sorumlu tutman ne anlama geliyor? ”diye sorar Kemal Bey de “ Bu benim bir evliliği yürütemeyecek kadar beceriksiz olduğumu gösteriyor” diye cevap verir. Diyelim ki bu doğru “ Beceriksiz olmanı ne ile ilişkilendiriyorsun?” diye sorar terapist. Kemal bey de “ Çünkü ben sevilmeye değecek biri değilim” cevabını verir.

    Düşünceleri Kaydetme

    Problem durumlarla ilişkili bilişlerin varlığı ortaya çıktığında uygulanır. Terapist ev ödevi şeklinde, danışandan seanslar arasında geçen sürede ortaya çıkan otomatik düşüncelerini form aracılığıyla kaydetmesini ister.

    Örnek: Harun Bey bir sigorta şirketinde çalışmaktadır. İş arkadaşlarından biri kısa bir süre önce evlenmiştir. İş arkadaşları, evlenen arkadaşlarına tebrik ziyareti organize etmişlerdir. Fakat Harun beyin bu organizasyondan ziyaret gerçekleştikten bir gün sonra laf arasında haberdar olmuştur. Bu durumdan sonra Harun Bey düşüncelerini kaydeder. “ Beni aralarında istemiyorlar, bana değer vermiyorlar.” şeklinde düşündüğü için kendisini kötü hissetmiştir. Terapist ve Harun Bey bu düşünceleri birlikte ele almaktadırlar.

    Davranışsal Deneyler

    Belirli bir inanç için düzenlenen ödevlerdir.  Danışandan, hatalı bilişinin tersi bir durumu uygun koşullarda yapması şeklinde ödev verilir. Danışanın üstesinden gelebileceği ödevler verilmeli ve öncesinde de yeterli bilgilendirme yapılmalıdır.

    Örnek: Uygun zamanda hayır demekte zorlanan Aysu hanım terapist tarafından etkili hayır diyebilme konusunda bilgilendirilir. Daha sonra, bir sonraki seansa kadar herhangi bir durumda hayır deme ödevi verir. Örneğin, çok ucuz olmasına rağmen  ihtiyacı olmayan bir elbiseyi almaya hayır diyebilme gibi. Eğer hayır diyebilirse, o zaman inancının yanlış olduğu ispat edilmiş olacaktır. Eğer hayır demekte zorlanırsa o zaman düşünceleri tekrar incelenir.

    Aktivite Çizelgesi Yapma

    Danışanlar depresif semptomlar gösterdiğinde ya da herhangi bir zaman ihtiyaç duyulduğunda uygulanır. Önce danışan, günlük aktivitelerinin kaydını tutar. Daha sonra terapist ile birlikte daha işlevsel olabilecek aktivitelerin planı yapılır. Danışana yararlı olabilecek ve danışanın yapmaktan kaçınmayacağı ilgi çekici etkinlikler olmalıdır.

    Örnek: Ozan Bey, bir şirkette yönetici olarak çalışmaktadır. İş yaşantısı çok yoğun olduğu için hafta içi eve çok yorgun geldiğini ve yemekten sonra dinlenmek için hemen uyuduğunu, hafta sonlarını ise evde kalmayı tercih ettiğini, dolayısıyla ailesine vakit ayırmakta zorlandığını ifade eder. Fakat ailesinin en azından hafta sonları evde oturmak istemediğini belirtir. Terapist Burhan Bey’den ailesiyle birlikte nasıl vakit geçirmek istediğini sorar, alternatif etkinlikler belirlenir ve bir etkinlik planı hazırlanır. Burhan beyden,  hafta içi ve hafta sonu farklı etkinlikler (piknik, akraba ziyareti, aile toplantısı, sinema)  belirleyip hangilerini yapıp yapmadığını kaydetmesi istenir.

    Aşamalı Görevler Oluşturma

    Danışanın yapacağı herhangi bir görev ya da iş danışan tarafından imkansız, zor ya da sıkıcı olarak algılanmaya başladığında bunu küçük basamaklara bölerek daha az ürkütücü bir hale getirilmeye çalışılır. Planlanan hedefe ulaşmak için somut basamaklar oluşturulur. Danışan daha sonra her bir basamak için ayrı ayrı odaklanarak çalışır.

    Örnek: Hilal üniversite sınavına hazırlanmakta ve tıp okumayı istemektedir. Fakat hedefini gözünde o kadar büyütmüş ki artık ulaşılamayacak gibi bir hal almıştır. Bitmesi gereken konular ve okunması gereken kitaplar yükünü daha da ağırlaştırmıştır. Dolayısıyla, terapistle birlikte kazanma hedefini ulaşılabilir basamaklara ayırırlar. İlk aşama gitmek istediği üniversitenin belirlenmesi, ikinci aşama hazır olma derecesini gözden geçirme, üçüncü aşama ders eksiklerinin nasıl tamamlanacağının belirlenmesi, dördüncü aşama başarılı olmuş önceki öğrencilerden ipuçları alınması, beşinci aşama ise planlı ders çalışma ve düzenli olarak deneme sınavlarına girilmesi. Tüm bu süreçte terapist cesaretlendirme yapar.

    Atılganlık Eğitimi

    Danışana, başkalarının kişisel ve sosyal sınırlarını ihlal etmeden kendi haklarını yapıcı bir şekilde koruyabilmelerine yönelik becerileri öğretmektir.

    Örnek: Mahmut beyin evinin altında garaj bulunmaktadır. Garaj kapısının önüne park yapan araçlardan dolayı bazen işe geç kalmış bazen hastaneye bazen de bir randevuya geç kalmıştır. Eşi, bu sorunu çözmesi için Mahmut beyi çok zorlamıştır. Mahmut Bey de kapının önüne park yapılmaması için tabela asmış ve bir süre kimseye tepki göstermeden sessiz kalmayı tercih etmiştir. Fakat park yapmaya devam etmişlerdir.

    Mahmut Bey öfke ile dışarı çıkıp sokakta bağırmaya başlayınca kargaşa yaşanıyor ve ardından kavga çıkıyor. Sonunda Mahmut Bey’i mahalleliler üslubundan dolayı onu haksız görüyorlar. Olay iyice çözümsüz hale gelince evine dönüyor ve eşinin tepkisiyle karşılaşıyor. Terapiste, beceriksiz hissettiğini söylüyor. Arık meselenin park yeri değil gurur meselesi olduğunu belirtiyor. Terapistle birlikte etkili kendini ifade yolları üzerinde duruyorlar. Terapist, kendine ve başkalarına zarar vermeden hakkını arama davranışları hakkında bilgilendirmeler yapar.

    Problem Çözme

    Problem çözme teknikleri, problemi belirlemeyi ve netleştirmeyi, alternatifler üretmeyi, alternatifleri değerlendirmeyi, bir alternatifi uygulamayı ve sonra da yeni yaklaşımın kullanışlılığını değerlendirmeyi içermektedir.

    Örnek: Yeme bozukluğu tanısı alan Burcu psikiyatrik tedavinin yanında psikoterapi de görmektedir.  Terapi sürecinde, aşırı yemek yeme davranışının kendisini iyi hissetmediği ve yalnız olduğu durumlarda daha da artış gösterdiğini fark etmiştir. Terapist olumsuz durumlarda neler düşündüğünü sorar. Kötü hissettiği zamanlarda yapabileceği alternatifler üretmek için terapistle işbirliği yapmaktadır.

    Zihninde Canlandırma

    Terapist, danışanın otomatik düşüncelerinin neler olduğunu belirlemekte zorlanıyorsa uygulanır. Terapist danışandan, baş etmekte zorlandığı bir durumu zihninde canlandırmasını ister.

    Örnek: Esra Hanım yurt dışı vizesi alabilmek için Almanca dil kursuna gitmektedir. Kursta yapılan deneme sınavların yüksek puanlar almaktadır. Fakat sıra uygulamaya gelince tüm bildiklerini unutuyor gibi olmaktadır. Esra Hanım emeklerinin karşılığını, akıcı bir şekilde konuşarak almak istemekte ancak gerçek bir yabancıyla karşılaşıp konuşamamaktan dolayı kaygılanmaktadır. Çünkü vize alabilmesi için oldukça akıcı konuşması gerekmektedir.

     Terapist, Esra hanımdan vize mülakatında ve soru soranların anadillerinin Almanca olduğunu zihninde canlandırmasını istemiştir. Bu canlandırma sürecinde terapist Esra Hanıma gerekli yardımı yaparak neler düşündüğünü ve hissettiğini birlikte ele alırlar.

    Rol Oynama ve Davranışçı Yaklaşıma Dayalı Olan Diğer Teknikler

    Danışanın zorlandığı durum ya da davranışların rol yaparak canlandırılması ve işlevsel olmayanların yerine alternatif davranışların sergilenmesi şeklinde uygulanır.

    Örnek: Mustafa, yaptığı bazı hatalı davranışlarından dolayı arkadaşı Ekrem’den özür dilemek istemekte fakat nasıl bir tepkiyle karşılaşacağını kestirememektedir. Çünkü Ekrem’in kızgın olduğunu hissetmektedir. Terapist, Mustafa’dan Ekrem’le konuştuğu ve özür dilemeye çalıştığı bir zamanı canlandırmasını ister. Canlandırmadan önce terapist rol oynamayla ilgili kısaca bilgilendirir.

    Bilişsel Yaklaşım Teknikleri konusu burada sona erdi.

    Diğer müdahale tekniklerini görmek için tıklayın.

    Kaynaklar

    Murdock, N. L. (2013). Psikolojik Danışma ve Psikoterapi Kuramları ( F. Akkoyun, Çev.). Ankara: Nobel.

    Gerrig, R. J. ve Zimbardo, P. G. (2013). Psikolojiye Giriş Psikoloji ve Yaşam ( G. Sart, Çev.). Ankara: Nobel.

    Gladding, S. T. (2013). Psikolojik Danışma (N. V. Acar, Çev.). Ankara: Nobel.

    Hackey, H. ve Cormier S. (2008). Psikolojik Danışma İlke ve Teknikleri: Psikolojik Yardım Süreci El Kitabı (T. Ergene, S. S. Aydemir Çev.). Ankara: Mentis Yayıncılık. (Orijinal eser 2005 yılında basılmıştır.)

  • Anlatımsal Yaklaşım Teknikleri

    anlatımsal yaklaşım

    Anlatımsal Yaklaşım Michael White‘ın öncülüğünü yaptığı bir yaklaşımdır. Anlatımsal Yaklaşım Tekniklerini aşağıda açıklamaları ve örnekleriyle birlikte bulabilirsiniz.

    Temel Anlatımsal Yaklaşım Teknikleri

    Soruşturma

    Problemin dışsallaştırma sürecini yaratması bakımından önemli bir işe yarayan anlatımsal yaklaşım tekniğidir. Sorulan sorular danışana yeni bakış yollarının kazanılmasına yardımcı olur. Sorular kendine özgü sonuçları içeren alternatif öyküleri de pekiştirir.

    Örnek

    Danışan: Fazla mükemmeliyetçi olmakla kendime zarar verdiğimi anladım ve bunu değiştirmeyi az da olsa başardım.

    Danışman: Bunu başarmayı nasıl sağladın? Nasıl olduğunu anlamam için bana biraz bilgi verir misin?

    Gözünde Canlandırma

    Zihinde olayları yaşıyormuş gibi prova etmektir. Bununla birlikte, ön deneyden daha fazla fayda sağlamak için, dinleme ve dokunma duygularının da kuvvetlendirilmesi gerekir. Kısacası, olması istenen durum nasıl bir gerçeklik oluşturuyorsa, zihinde bu deneyimin aynı şekilde yapılandırılması gerekir.

    Dışarıdan Tanık Uygulaması 

    Bazı özel kişilerin ya da grupların terapi konuşmalarına davet edilmesi ile gerçekleşir. “Seremoni” olarak da adlandırılır. Seremoni, danışanın seçtiği bir öyküyü anlatmasıyla ve tanıkların onu dikkatlice dinlemesiyle başlar.

    Sorumluluk

    Danışmanla danışan yer değiştirir ve danışan danışmanın yerine geçerek danışman ondan danışma sürecinin olmasını istediği şekilde bir görüşme yapmasını ister.

    Reflektör Tutma Uygulaması

    Bir ekibin görüşünden yararlanma, dışarıdan tanık uygulamasının bir diğer biçimidir. Bunun temelindeki düşünce diğer danışmanların uzmanlığından yararlanıldığında görüş bildiren ekip daha çok şeyi görebilir.

    Destek Grubu Uygulaması

    Çoğunlukla dışarıdan tanık uygulamasının bağlamı içinde yer alır ama daha geniş bir grup ile ele alınır.

    Örnek: “Aynı Yıldızın Altında” adlı film de kanser tedavisi gören birçok genç vardır. Bunların her biri benzer hastalıklarla mücadele etmektedir. Herkes hastalığı olmasına rağmen hayatlarını nasıl devam ettirdiklerine dair, umutlarına ve hastalıkları ile mücadele etmelerine yönelik yaşadıkları tecrübeleri anlatacak bir destek grubu oluşturmuşlardır. Her bir gencin motivasyonunu artırmıştır bu destek grubu. Çünkü benzer hastalığın oluşturduğu bu grup o gençler için umut taşıyordu.

    Yazılı Kanıtlar

    Danışmanlar danışanlarının başarılarını kutlamak ya da pekiştirme yolları olarak çoğunlukla yazılı malzemeleri kullanırlar. Çünkü yazılan bir kelimenin söylenmeye göre daha güçlü olacağı göz önünde bulundurulur. Yazılan eserler; mektuplar, sertifikalar, notlar, listeler olabileceği gibi danışman ve danışan tarafından birlikte hayal edilen herhangi bir şey de olabilir.

    Anlatımsal Yaklaşım Teknikleri konusu burada sona erdi.

    Diğer yaklaşımların tekniklerini görmek için tıklayın.

    Kaynaklar

    Murdock, N. L. (2013). Psikolojik Danışma ve Psikoterapi Kuramları ( F. Akkoyun, Çev.). Ankara: Nobel.

    Gerrig, R. J. ve Zimbardo, P. G. (2013). Psikolojiye Giriş Psikoloji ve Yaşam ( G. Sart, Çev.). Ankara: Nobel.

    Gladding, S. T. (2013). Psikolojik Danışma (N. V. Acar, Çev.). Ankara: Nobel.

    Hackey, H. ve Cormier S. (2008). Psikolojik Danışma İlke ve Teknikleri: Psikolojik Yardım Süreci El Kitabı (T. Ergene, S. S. Aydemir Çev.). Ankara: Mentis Yayıncılık. (Orijinal eser 2005 yılında basılmıştır.)

  • Akılcı Duygusal Davranışçı Yaklaşım Teknikleri

    Akılcı Duygusal Davranışçı

    Akılcı Duygusal Davranışçı Yaklaşım Teknikleri Albert Ellis’in öncüsü olduğu ve halen geliştirilmekte olan teknikleri içeren bir yelpazedir. Aşağıda bu Akılcı Duygusal Davranışçı Yaklaşım Teknikleri örnekleri ve açıklamarıyla birlikte verilmiştir.

    Temel Akılcı Duygusal Davranışçı Yaklaşım Teknikleri

    Tartışma

    Terapist danışanın mantık dışı düşüncelerini tartışarak danışana problemleriyle nasıl başa çıkacağını gösterir. Bunu dört şekilde yapabilir, birincisi pragmatik veya fonksiyonel tartışma, danışanın inançlarından kendini koparması için inançlarının sonuçlarını vurgulama şeklinde yapılır. İkincisi deneysel veya gerçekçi tartışma danışana bu inancını destekleyen hangi kanıtlarının olduğunun sorulmasıdır. Üçüncüsü mantıksal tartışma, danışanın akılcı olmayan inançlarındaki hatalı mantığa odaklanır. Dördüncüsü de felsefi tartışmadır danışanın yaşamından ne kadar tatmin olduğuyla ilgili tartışma sorularının sorulmasıdır.

    📌Örnek: Sedat insanlarla iletişime geçme konusunda atılgan davranmadığını bunun sonucunda kendisini değersiz, insanlar tarafından sevilmeyen biri olarak gördüğünü anlatmıştır. Terapist ise Sedat’a değersiz olduğu ile ilgili olarak bu düşünceyi kanıtlayan ne tür şeyler olduğunu sorar.

    Bibliyoterapi

    Danışanlara okuma ödevleri şeklinde verilir. Albert Ellis’in yazdığı kitap ve makaleler danışan tarafından okunur ve bir sonraki hafta bu okuduklarının kendisine ne tür katkılar sunduğu üzerinde konuşulur.

    📌Örnek: Sedat utangaç biridir ve diğer insanlarla rahat iletişim kuramadığı için mutsuzdur. Terapist Sedat’a Albert Ellis’in “kendini nasıl mutlu edersin ve rahatsızlıklarını nasıl azaltırsın” kitabını ödünç verir ayrıca internetten konuyla ilgili makaleleri okumasını ister. Okuma sonucu Sedat kendimi ben rahatsız ettiğime göre bunu yine ben durdurabilirim, buna neden olan akılcı olmayan düşüncelerimi durdurabilirim, farklı düşünüp davranarak bu rahatsızlığımı azaltabilirim, bu davranışımı değiştirmek için ısrarcı davranmam gerekiyor şeklinde düşüncelerin kendisinde oluşmasını sağlar.

    Terapi Seanslarını Kaydetme

    Terapi sırasında kayıt yapılır ve bir sonraki oturuma kadar bu kayıtları danışanın gözden geçirmesi istenir. Bu teknik sayesinde terapi sırasında yaşananların bir kısmını unutan danışan bunları hatırlama şansına sahip olur ayrıca 3. Bir göz olarak kendi durumuna bakma şansına sahip olacağı için kendi durumunu daha objektif olarak değerlendirme şansına sahip olacaktır.

    📌Örnek: Sedat terapi seanslarını sonradan dinlediğinde çekinden olmasının tamamen kendi düşüncesinin ürünü olduğunu fark etmekte ve daha atılgan davranmak için harekete geçmeye karar vermektedir.

    Misyonerlik

    Bu yaklaşımın arkasındaki düşünce, bir kimsenin problemini belirlemenin ve analiz etmenin insanın kendi problemini belirlemesinden ve analiz etmesinden daha kolay olmasıdır.

    📌Örnek: Danışman, danışanına bir fırsat olduğunda ailesinin ya da arkadaşlarının problemlerine yardım etmesi için cesaretlendirir.

    Yeni Bir Çerçeveye Yerleştirme

    Danışanın olaylara farklı bir çerçeveden bakmasını sağlamaktır. Anlaşılmaz bir problemi çözülebilir bir probleme dönüştürmektir.

    📌Örnek: Sedat kardeşiyle sürekli tartıştıklarını terapiste söylediğinde terapist ona hiç arkadaşı olmadığı için aslında kardeşinin onunla ilgilendiğini tartışmalarının da bir tür iletişim şekli olduğunu söylemektedir.

    Durup Gözlem Yapma

    Gün içinde duyularını takip edemeyen danışanların duyularına yoğunlaşmalarını sağlamaktır. Danışan gün içinde duygu ve düşüncelerini takip etmekte zorlanıyorsa kullanılır.

    📌Örnek: Danışan parmağına yeni bir yüzük takar ve onu her fark ettiğinde duygularını takip ederek kaydeder bu şekilde seans aralarındaki duyuları incelenebilir onu çok heyecanlandıran durumların sıralaması yapılabilir.

    Akılcı Başetme İfadeleri

    Davranışlarımızın sonuçları kötü olsa bile bunun her şeyin sonu olmadığını anlatmak için kullanılır. Danışanlar akılcı olmayan inançlarını tartıştıkça, etkili bir yeni felsefe yaratırlar. Bu yeni oluşan felsefelerin bir kısmı akılcı şekilde baş etme ifadeleridir ki bunlar danışanın gittiği yolunu değiştirmek üzere çalışırken gözden geçirmek ve uygulamak için oluşturmuş olduğu cümlelerdir.

    📌Örnek: Ahmet’in tekrarlanan davranışlarına engel olmasını ve davranışlarından dolayı duyduğu rahatsızlığı konusunda söyle demesini ister. “Eğer ışıkları kapatmayı unutursam, bir şeyler olabilir. Pek olacak gibi değil ama eğer kötü bir şey olursa, bununla baş edebilirim. Olursa da bu çok büyük bir felaket veya kötü bir şey değil, bende kötü ve felaket bir insan olmayacağım.”

    Akılcı Duygusal Hayal Etme

    Bu teknik, yeni duygusal örüntüler oluşturmak amacıyla tasarlanmıştır. Birkaç hafta boyunca birçok kez kullanılırsa olumsuz olaylar karşısında artık kişinin üzülmeyeceği bir noktaya geleceği öne sürülür. Danışandan gözlerini kapamasını ve önce kendilerini normal hayatta oldukları gibi hayal etmeleri istenir daha sonra başlarına gelecek çok kötü durumu hayal etmeleri istenir. Danışan bu hayali kurup yeterince o duyuyu yaşamaya başladığında terapisti uyarır terapistte o duyusu olumlu negatif bir duyguya çevirmesi için yönerge verir. Daha sonra terapi durumunu dönülür ve danışana olumsuz duyusunu nasıl olumluya çevirdiğini sorar.

    📌Örnek: Danışana karşı cinsten biriyle konuşmayı zihninde yaşatması istenir ve gerçek hayatta yaşadığı kaygıyı yaşayana kadar kurgulamasını ister. Danışan güçlü şekilde kaygılandığını hissettiğinde terapiste işaret vermesini ister terapist işareti aldığında şimdi o duygularını olumluya çevir komutu verir. Danışan duyularını olumluya çevirdiğinde terapist bu konuda konuşup nasıl olumluya çevirdiğini sorar. Danışan konuşabilirim en kötü ihtimal beni tersler ama bu her şeyin sonu değildir diyerek olumsuz duyularını olumluya çevirebilir.

    Terapistin Abartılı Eylemleri

    Bu müdahale sözel ya da sözsüz bir şekilde olabilir. Davranışlarımızın sonuçlarını aşırı şekilde düşünüp geri çekildiğimiz zamanlarda kullanılır. Eylemlerimiz saçma görünse bile bu durumun bizim kişiliğimizi olumsuz etkilemediğini göstermektedir.

    📌Örnek: Kendini değersiz eden danışan karşısında terapist amuda kalkar bir süre öyle durup danışanın izlemesini bekler daha sonra normal haline geçtiğinde danışana bu durumda ne hissettin ne düşündün sorularını yöneltir. Danışman “Bu benim değerimi yada saygınlığımı yada bir terapist olmamı engelleyen bir şey miydi?” diye sorar.

    Mizah

    Danışanların sorunlarını daha az ciddiye almalarını sağlamayı amaçlamaktır. Danışan sorunlarını abartılı yaşıyorsa mizaha başvurulabilir. Mizah, danışanların kendilerini daha az ciddiye almayı sağlamada yardımcı olur. Çalışma gruplarında ve terapi seanslarında mizahi şarkılar söyler ve insanları depresyonda hissettiklerinde ve kaygılı olduklarında tek başlarına veya grup içinde şarkı söylemeye teşvik eder.

    📌Örnek: Karşı cinsten biriyle konuşma tanışma konusunda sıkıntı yaşayan danışana sorunu hakkında şarkı türkü söyleyerek hafifçe dalga geçilir.

    Zorlanarak Başetme İfadeleri ve Tartışmanın Kaydedilmesi

    Danışanların akılcı başetme ifadelerini yüksek sesle söylemeleri veya sesleri çıkarabildiği kadar bağırmaları istenilir. Zorlanarak yapılan başetme ifadeleri ve zorlanan tartışma ifadeleri kaydedilerek, danışanın iki seans arasında bunları dinlemesi istenilir. Bu tekniğin amacı zorlandığı davranışları yapmasını teşvik etmek yapamazsa bile bu durumun kendisini değersizleştirmediği duygusunu vermektir.

    📌Örnek: Başkalarının onu onaylamadığına inanmak şeklinde yaşantısı olan bir danışan kendini zorlayarak şöyle söylemelidir: “İnsanların beni onaylamasını isterim ama eğer beni onaylamazlarsa da buna dayanabilirim ve ben yine iyi hissederim.” Bu cümle kaydedilir ve danışan dinler.

    Rol Oynama

    Sorun yaşanılan durumların provasının yapılmasıyla o sorunların üstesinden gelebileceği inancını oluşturmak ayrıca sorun yaşandığında neler hissettiğini anlamak amacıyla kullanılır.

    📌Örnek: Danışan karşı cinsten biriyle konuşma konusunda sıkıntı yaşamaktadır. Terapist karşısında bayan varmış gibi davranmasını ve onunla konuşmasını istemektedir bu şekilde tekrarlanan konuşma provaları sonucunda danışanın kaygısı azalmakta ve karşı cinsten biriyle konumsa konusunda kendisini daha hazır hissetmektedir.

    Akılcı ve Akılcı Olmayan Arasında Diyalog

    Akılcı inançların bir listesi yaptırılır ve akılcı olmayan inançlarında bir listesi yaptırılır sonra akılcı olmayan inançlar akılcı olan inançlara saldırır. Böylece akılcı bir inanca akılcı olmayan bir inanç saldırarak akılcı bir savunma formüle edilmiş olur. Danışanın akılcı olmayan tüm inançları bitinceye kadar devam edilir.

    📌Örnek: Danışana karşı cinsten biriyle konuştuğunda ne tür problemlerle karşılaşabileceğinin bir listesi yaptırılır. Daha sonrada karşı cinsten biriyle konuşmanın aslında sorun olmayacağıyla normal bir davranış olduğuyla ilgili bir liste yapılması istenir daha sonra olumsuz listeden bir madde seçilir ve saldırıya geçilir bunun karşılığında da olumlu listeden bir madde bu olumsuz maddeyi çürütür bu şekilde zikzak gibi bir olumsuz bir olumlu maddeler çatışır.

    Pekiştireçler ve Penaltılar

    Danışanın istenilen davranışı göstermesi konusunda motivasyonunu artırmak için yapılır. Genellikle danışanlar bir görevi tamamladıklarında kendilerine uygulayabilecekleri bazı pekiştireçler düzenler. Penaltılarda aynı şekilde danışan görevleri yerine getirmezse, yapmak istemezse kullanılır.

    📌Örnek: Danışana karşı cinsten birine adres sorma ödevi verilir bir sonraki oturuma kadar en az 5 kadına adres sorması istenilir eğer danışan bu ödevi yaparsa danışanın sevdiği bir şeyi yapmasına izin verilir eğer ödevi yapmazsa sevdiği bir şeyi yapması yasaklanır.

    Beceri Eğitimi

    Danışan bir ilişkiye başlama ve sürdürme konusunda yetersizse bu teknik kullanılabilir. Amaç, sosyal ilişkiler konusunda danışanı geliştirmektir.

    📌Örnek: Terapist danışana çok sık yaşanan sosyal ortamlarda biriyle tanışma rol oyunu oynayarak iletişim becerileri konusunda danışanın kendisini geliştirmesine yardımcı olur.

    Yerinde Duyarsızlaştırma

    Danışanın yaparken çok heyecanlanacağı kaygılanacağı olaylardan önce kaygısını azaltmak için yapılabilir. Bu teknikte danışandan korktuğu sahneyi yaşaması istenmektedir. Burada tipik olarak zorlanarak bilişsel baş etme ve tartışma ifadelerinden yararlanılmaktadır. Temelinde zorlanılan durumda kalmaya devam etme tekniğine benzeyen bu teknikte, tekrarlamanın yapılması önemlidir.

    📌Örnek: Danışan karşı cinsten biriyle konuşma konusunda sıkıntı yaşamaktadır. Terapist karşısında bayan varmış gibi davranmasını ve onunla konuşmasını istemektedir bu şekilde tekrarlanan konuşma provaları sonucunda danışanın kaygısı azalmakta ve karşı cinsten biriyle konumsa konusunda kendisini daha hazır hissetmektedir.

    Akılcı İnançlarla Eyleme Geçme

    Davranışların olumsuz sonuçlarının olabileceğini ama bunun her şeyin sonu olmadığı inancını öğretmek için kullanılır.

    📌Örnek: Evdeki elektrik düğmesini kapamayı unutma takıntısı olan danışana terapist mükemmel gibiymiş davranmamasını eğer elektrik düğmesini açık unutursa bunun kötü bir şey olduğunu ama bir felaket olmadığı şeklinde davranmasını ister. Eğer ev yanarsa bu kötü bir talihtir eğer bu olayın olmasını engelleyemezse bu durumun onun kötü bir insan olmadığı inancına dayalı olarak yaşamasına devam etmelidir telkininde bulunur.

    Ev Ödevi

    Eylemde bulunduğunda sorunlarını daha çabuk çözüleceğine inanılıyorsa bu teknik kullanılabilir. Danışanın problemine uygun olarak görevler verilir ve bu görevler burada sunulan utancın üstüne gitme veya bibliyoterapi gibi teknikleri de içerebilir.

    📌Örnek: İletişim teknikleri üzerine makale okuması istenebilir, kendisini en fazla heyecanlandırandan en az heyecanlandırana doğru bir sıralama yapması istenebilir ve her hafta azdan çok olana doğru olan maddeleri yapması için ödev verilebilir.

    Utancın Üzerine Gitme

     Bu tekniğin amacı utanılacak hareketlerde bulunsa bile bu durumla bir çok kişinin ilgilenmediğini ve bu davranışın düşündüğü kadar olumsuz sonuçlara yol açmadığını anlamasını sağlamaktır. Riskli görevler vermeden önce daha az riski olan görevler verilmelidir.

    📌Örnek: Danışmanın danışandan kalabalık bir yerde çantamı kaybettim gören var mı şeklinde bağırarak konuşmasını istemesi. Eğer danışan bu görevdeki espriyi anlarsa işe yaramış demektir.

    Akılcı – Duygusal Davranışçı Yaklaşım Teknikleri konusu burada sona erdi.

    Diğer yaklaşımların teknikleri için tıklayın.

    KPSS BİLİMLERİ SINAVDA HERKESE BAŞARILAR DİLER.

    PES ETMEK YOK 🥊

  • Gestalt Yaklaşımı Teknikleri

    Gestalt Yaklaşımı Fritz Perls ve arkadaşları tarafından ortaya atılmış, sistemli ve geniş bir kuramdır. Gestalt Yaklaşımı Tekniklerini, örnekleri ve açıklamalarıyla beraber aşağıda bulabilirsiniz.

    Gestalt Yaklaşımı Fritz Perls ve arkadaşları tarafından ortaya atılmış, sistemli ve geniş bir kuramdır. Gestalt Yaklaşımı Tekniklerini, örnekleri ve açıklamalarıyla beraber aşağıda bulabilirsiniz.

    Temel Gestalt Yaklaşımı Teknikleri

    Terapistin Kendini Açması:

    Tekniğin amacı, danışanın kendisi ve terapistle ile ilgili geri bildirim almasını sağlayarak terapi sürecini kolaylaştırmaktır. Terapist terapi sürecine ve danışana ilişkin kendi kişisel duygu ve düşünceleri ile ilgili paylaşımlar yapar. Bu paylaşımlar terapistin gördüğü duyduğu şeylere ilişkin olabileceği gibi duygusal tepkilerini de içerebilir.

    Örnek:

    Danışan: Hiç sıcak bir insan değilim ve arkadaşlarım farkında olmadan benden uzaklaşıyorlar.

    Danışman: Bana soracak olursan görüşmeye geldiğin ilk günden bu yana hep senin gayet sevecen bir insan olduğunu hissettim.

    Diyaloglar

    Bu teknikle farkındalık oluşturmak ve bitirilmemiş işleri bitirmek amaçlanır. Bu teknikle aynı zamanda genel amaç olan kişilik bütünleşmesine ulaşılmaya çalışılır. Bu teknikte danışan ve terapistin birbirinin fenomenal bakış açılarını algılamalarını da sağlar. Danışanların ne yaptıkları, nasıl yaptıkları, yaşamlarında neleri değiştirebileceklerinin farkına varmaları ve kendilerine değer vermeleri ve kabul etmeleri amaçlanır. Danışanın ilgili diyaloğu kurma konusunda hazır ve gönüllü olmasına dikkat edilmeli, yoğun direnç yaşandığında diyalogların yoğunluğu azaltılmalı ya da başka bir çalışmaya geçilmelidir.

    Örnek: Mualla oturumlarda sıklıkla kendini değersiz hissettiğinden bahsetmektedir. Terapist Mualla’nın önüne bir sandalye koyar ve önce oturduğu yerde kendini aşırı derecede değersiz hisseden bir Mualla’yı hayal edip onu konuşturmasını ister. Mualla bu konuşmayı tamamladığında bu sefer de karşı sandalyeye geçerek kendini aşırı derece değerli ve diğerlerinden üstün gören bir Mualla’yı hayal edip, önceki Mualla’ya karşı onu konuşturmasını ister.

    Projeksiyonu Oynama

     Kendisinde sahiplenmediği parçalarını daha yoğun olarak yaşayabilmesi için, danışman danışandan kendi projeksiyonunu oynamasını ister.

    Örnek: Danışan birisinin ona karşı kızgın olduğunu veya ondan nefret ettiğini düşünüyorsa, terapist onun kızgın veya nefret dolu olmayı oynamasını ister. Terapist ondan sonra da danışana bu özelliklerin kendisinde olup olmadığını sorar.

    Abartma

     Bu teknik esas olarak danışanın farkında olmadığı yönlerini yansıtan davranışların ve özellikle de sözsüz ifadelerini fark eden terapistin bu davranışları abartarak yapmalarını istemesidir. Danışanın bazı beden hareketlerini abartarak yapmaları istenebilir; ya da kullandıkları bir cümleyi daha sesli olarak tekrar söylemesi istenebilir.

    ÖrnekAhmet, danışma seanslarından birinde annesinden bahsederken ayağını hızlıca sallamaya başlamıştır. Terapist bu tepkisini fark eder ve ayağını daha hızlı sallamasını ister. Bu şekilde danışan bedensel tepkisinin farkına varır ve bunun ne anlama geldiğini anlamaya çalışır.

    Provalar

    Gözlenen davranışın tam tersidir.

    Örnek: Danışmanın utangaç bir danışanından dışa dönük birisini oynamasını istemesi.

    Rüya Çalışması

    Rüya çalışmalarında danışan rüyalarında gördüğü her bir bileşen üzerinde paylaşımlar yapar, onların yerine geçer, onları konuşturur. Terapist bu imgeler üzerinde çalışmada süreci yönetir. Rüyaların danışan açısından önemli olması gerekir ve içerdiği imgeler üzerinde terapötik amaçlara uygun çalışmalar yapılmalı, danışanın yoğun direnci ve zarar görme olasılığı ortaya çıkan durumlarda çalışma sonlandırılmalıdır.

    Örnek: Ali rüyasında kendisini yeşil bir bahçede çeşitli çiçekleri sularken gördüğünü ancak içinde bir sıkıntı olduğunu, aynı rüyada sevmediği bir arkadaşını da gördüğünü anlatır. Terapist ise arkadaşının yerine geçmesini ve o rüyayı şimdide yaşıyormuşçasına onun yerine geçerek onu konuşturmasını ister.

    Kutuplarla Çalışma

    Danışanların farkında oldukları ve sahiplendikleri yönlerin dışında benliklerinde sahiplenmedikleri yönleri de bulunmaktadır. Bu parçalardan bazıları birbirinin zıddı özellikler taşır. Bu yönler Gestalt Terapide kutuplar olarak ele alınmış ve terapi sürecinin en önemli amaçlarından biri olarak bu kutupları farkına varılması ve sağlıklı bir bütünleşme amaçlanır. Danışanlar kutupları deneyimlemek için en uç örnekleri oynamakta zorlanabilir ve yoğun direnç gösterebilirler. Bu direnç terapötik süreci olumsuz etkileyebilir. Bu durumlarda çalışmanın yoğunluğu azaltılabileceği gibi başka bir alana da geçilebilir.

    ÖrnekBaşarılı bir öğrenci olan Berna bu yönüyle arkadaşlarının takdirini toplayan bir öğrencidir. Ama diğer yandan kendini sosyal açıdan yetersiz görmekte ve bu açıdan başarısız olduğunu düşünmektedir. Terapisti Berna’dan sırayla bu iki kutbu oynamasını ister.

    Farkındalık veya Beden Çalışması

    Terapist danışanın paylaşımlarında önemli gördüğü içerikler hakkında danışanın farkındalık düzeyini arttırmak için duygularının üzerinde durmasını ve tepkilerini ayrıntılı olarak duyumsamasını isteyebilir. Beden çalışmasında ise danışandan ses tonu, duruşu, jest ve mimikleri ve diğer beden hareketleri gibi fiziksel tepkilerine dikkat etmesi istenir. Bazı fiziksel duyumlar, çeşitli duygu ve düşüncelerle ilgili farkındalığın tıkandığı durumlarda ortaya çıktığı kabul edildiği için bu duyumlar üzerinde çalışarak aslında duygu ve düşünce düzlemindeki farkındalığı kazandırmak amaçlanmaktadır.

    ÖrnekTerapi sürecinde Ayşe ağlamaktadır ve çenesini sıkmıştır. Bunu gözlemleyen terapist “bir şey denemek ister misin?” diye sorar. Ayşe başını sallar. Terapist “derin nefes al ve verirken çeneni yavaşça aşağıya doğru bırak” der. Ayşe’nin gözyaşlarından bir damla çenesinin üzerinde kalır. Terapist yavaşça “böylece kal” der. Ayşe bir süre bu durumda kalır.

    Sırayla Herkese Söyleme

    Grup terapisinde terapist bir danışanın bir konu üzerinde fazlasıyla odaklandığını düşündüğünde bütün grup üyelerine bununla ilgili birer cümle söylemesini ister. Aslında bu teknikte de abartma özellikleri bulunmaktadır. Defalarca benzer cümleleri farklı kişilere söyleyen danışan söz konusu içeriğe ilişkin farkındalığını daha ileri bir boyuta taşıyabilir.

    ÖrnekBir grup çalışmasında Batuhan, insanlara güvenmediğini söyler. Terapist ondan bütün grup üyelerine sırayla “sana güvenmiyorum, çünkü …” şeklinde cümlelerle bu duygusunu ifade etmesini ister.

    Sorumluluk Almak

    Danışan, sorumluluğunu yeterince hissetmediği ve kabullenmediği yönlerini ele veren ifadeler kullandığında bu teknik kullanılır. Sorumluluk alma tekniği ya da danışanın kabullenmedikleri yönlerinin sorumluluklarını almalarına yardımcı olma süreci birçok farklı şekilde yapılabilir. Örneğin konuşma dilindeki bazı kelimeler ve kullanımların yerine kişisel sorumluluğu vurgulayan kullanımlar teşvik edilir.

    Örnek: Songül danışma seansında “bazı insanlarla geçinmenin imkânsız olduğundan” bahseder. Bu cümleyi çok muğlak ve sorumluluktan uzak bulan terapist ondan “bazı insanlarla geçinmekte zorlanıyorum ve bunun bana düşen sorumluluğunu alıyorum” demesini isteyebilir.

    Kaynaklar

    Murdock, N. L. (2013). Psikolojik Danışma ve Psikoterapi Kuramları ( F. Akkoyun, Çev.). Ankara: Nobel.

    Gerrig, R. J. ve Zimbardo, P. G. (2013). Psikolojiye Giriş Psikoloji ve Yaşam ( G. Sart, Çev.). Ankara: Nobel.

    Gladding, S. T. (2013). Psikolojik Danışma (N. V. Acar, Çev.). Ankara: Nobel.

    Hackey, H. ve Cormier S. (2008). Psikolojik Danışma İlke ve Teknikleri: Psikolojik Yardım Süreci El Kitabı (T. Ergene, S. S. Aydemir Çev.). Ankara: Mentis Yayıncılık. (Orijinal eser 2005 yılında basılmıştır.)

    Gestalt Yaklaşımı Teknikleri konusu burada sona erdi.

    Diğer kuramların tekniklerini görmek için tıklayın.

  • Varoluşçu Yaklaşım Teknikleri

    Varoluşçu Yaklaşım Teknikleri

    Varoluşçu yaklaşım insanın anlam arayışı içinde olan özgür bir varlık olduğunu vurgulayan bir psikolojik danışma kuramıdır. Varoluşçu yaklaşımın temsilcileri Rollo May, Viktor Frankl ve Irvin Yalom’dur. Varoluşçu Yaklaşım Teknikleri hakkında detaylı bilgiyi aşağıda bulabilirsiniz.

    Temel Varoluşçu Yaklaşım Teknikleri

    Sözsüz Davranışlara Dikkat Etme

    Güzel söz söyleme sanatı varsa bir de güzel dinleme ve anlama sanatı vardır. Dolayısıyla sözsüz davranışlara dikkat etmenin amacı danışanın anlaşıldığını ifade etmek, sözcüklerle ifade edemediklerini yakalayarak daha iyi anlayabilmektir. Beden dilini çok iyi bilmek gerekmektedir.

    Örnek: Danışman, Fatma’nın sergilediği sözsüz işaretleri gözler. Fatma, sürekli başı önde, göz  göze gelmekten kaçmaktadır. Danışman, danışana bu duruma odaklanmasını ve ne yaşadığını söylemesini ister. Danışan bunun üzerine, kendisini dışlanmış, yalnız, üzüntülü hissettiğini, başkalarından kaçarak kendisini rahatlattığını söyler.

    Kendini Açığa Vurma

    İletişim sırasında yardım alanın yardım edende ortaya çıkardığı güçlü duyguların uygun bir şekilde ifade edilmesidir. Danışanın anlattıklarına yardımcı olacağını ve kendisiyle benzer duygu, düşünce ve davranışları yaşadığımızı hissettirmenin gerekli olduğu anlarda kullanılır. Danışmanın kendini açması iki şekilde olur: terapi süreci hakkında veya terapistin kendi varoluş mücadelesi hakkında.

    Örnek: Danışman yeri geldiğinde danışana kendini açmalıdır. Kendi varoluşu hakkında, hayat içerisindeki anlam arayışı ile ilgili bazı şeyler paylaşabilir.

    Paradoksal Niyet

    Danışana sıkıntı veren bir semptom veya problem ve yaşantıyı bilerek “sonuna kadar” yaşaması için onu cesaretlendirme vardır. Her ne ise, korkumuzu sonuna kadar yaşayınca, son derece büyük olan bu korkumuz bizim insanca kendimize gülme kapasitemiz ile bağlantı kurar ve semptomumuzdan uzaklaşırız.

    Örnek: Ayşe katıldığı doğum günü davetinde, popüler olmayan bir bakış açısına alenen taraftar olunca, oradaki bir arkadaşı ona dönüp “Sen gerçekten bir aptalsın” demiş. Ayşe, savunmaya geçmektense “Biliyorum. Tamamen bir aptalım. Aptallıktaki derecemin bir ölçüsü bile yok. Bunun için ne yapabilirim?” diye cevap vermiş. Ona hakaret eden arkadaşı hiçbir şey diyememiş ve davetteki herkes gülerek bunu eğlenceli bulmuş.

    Paranteze Alma

    Danışma sürecinde danışanın dini, ırkı, cinsiyeti, sosyo-ekonomik durumu, yaşantısı, eğitim durumu vs. ne olursa olsun karşımızdakini ya da karşımızdakini olduğu gibi kabul etmeyi amaçlamaktadır. Danışma sürecine başlamadan önce uygulanmaya başlanır ve danışma süreci içinde de devam eder ta ki danışma süreci sonlanana kadar.

    Örnek: Danışman, danışanı ile birarada oldukları zamanlarda kendi inançlarını ve değerlerini net bir şekilde katmamak için kendini zorlar. Ama bunu tam olarak gerçekleştirmenin mümkün olmadığının farkındadır, onun için kendi malzemelerini paranteze alır, ancak bunların üzerine odaklanmadan onların orada olduğunu bilir.

    Dikkati Dış Dünyaya Yöneltme

    Kişiler arasında dış dünyaya ilişkin farkındalıkta, sözel yönerge takibinde, göz temasında, dikkati toplama, yöneltme ve sürdürmede, karşılıklı etkileşimde önemli düzeyde farklılıklar söz konusudur. Dolayısıyla bu teknik bu farklılıkları fark etmek amacındadır. Danışanın danışma sürecinde çok fazla şeyin, olumlu ya da olumsuz, kendisinden kaynaklandığını dile getirmeye başladığı anlarda kullanılır. Danışma sürecinde çok fazla konuşmayan danışanlara uygulanmaması gerekir.

    Örnek: Daha çok kendi isteklerini, ihtiyaçlarını karşılamak için hayatını adayan bir danışan vardır ve bu danışan bu davranışlarını uzun bir süredir devam ettiriyorsa danışman olarak bu danışanı dış dünyaya yöneltmeli ve kendi dışındaki olaylara, durumlara bakış açısını sorup neler hissettiğini araştırabiliriz.

    Rüya Analizi

    Rüyalar takıntıların haykırmasıdır. Rüya analizi yurtdışında psikiyatrik tedavilerde sıklıkla uygulanmaktadır. Rüya tabiri ile karıştırılmamalıdır. Analiz için eğitim almak, sembolleri bilmek şarttır. Danışan danışma sürecinde kendi yaşamını etkilediğine inandığı bir rüyasını anlatmaya başladığı zamanlarda kullanılmalıdır. Her imaj ve simge incelenmeli ve rüya sahibi için anlamı saptanmalıdır. Rüya tabiri ile kesinlikle karıştırılmamalı ve bu teknik üzerinde yoğun araştırma ve çalışma yapıldıktan sonra kullanılmalıdır.

    Örnek: Şato gibi bir yerdeyim, salondan her iki yana sağa sola açılan merdivenler var. Ve ben sol taraftaki merdivenlerin yukarısındayım, aşağı doğru iniyorum ve iki siyah pelerinli adamların arasında Leonardo Da Vinci var çok yaşlı, sakalları ve saçları birbirine karışmış ve çok uzun. Burada anlatılan örnek rüyada, danışman, danışanla birlikte bu rüyanın anlamını incelerler, bunun danışanın ailesi ile olan ilişkisini, kendisini nasıl hissettirdiğini araştırırlar.

    Yönlendirilmiş Fantezi

    Danışanın çok değer verdiği bir yakınını kaybettiğinde ve kişinin kendi yaşamının muhasebesini yaptırmak istenildiğinde bu teknik kullanılır. Amacı danışanlardaki ölüm farkındalığını artırmaktır. Danışandan bir şekilde kendi ölümünü düşünmesini, cenazesinin nerede, ne zaman, nasıl olduğunu, arkasından neler söylendiğini hayal etmesi istenir.

    Örnek: Danışman danışandan ölüm anını ve sonrası durumları hayal ettirerek, o güne kadar yaşadıklarının bir muhasebesini çıkarmasına yardımcı olur, hayattan ne elde ettiğini, hayata neler kattığını, yakınındakileri, uzağındakileri daha iyi hissetmesine yardımcı olur. Danışan bu hayatta yalnız olup olmadığını da bu sayede daha iyi kavrar. Yaşamındaki anlamın ne olduğu daha açık olarak ortaya çıkmış olur.

    Kaynaklar

    Murdock, N. L. (2013). Psikolojik Danışma ve Psikoterapi Kuramları ( F. Akkoyun, Çev.). Ankara: Nobel.

    Gerrig, R. J. ve Zimbardo, P. G. (2013). Psikolojiye Giriş Psikoloji ve Yaşam ( G. Sart, Çev.). Ankara: Nobel.

    Gladding, S. T. (2013). Psikolojik Danışma (N. V. Acar, Çev.). Ankara: Nobel.

    Hackey, H. ve Cormier S. (2008). Psikolojik Danışma İlke ve Teknikleri: Psikolojik Yardım Süreci El Kitabı (T. Ergene, S. S. Aydemir Çev.). Ankara: Mentis Yayıncılık. (Orijinal eser 2005 yılında basılmıştır.)

    Varoluşçu Yaklaşım Teknikleri konusu burada sona erdi.

    Diğer kuramların tekniklerini görmek için tıklayın.

  • Bireysel Psikoloji Teknikleri

    Bireysel Psikoloji Teknikleri

    Alfred Adler’in ortaya attığı Bireysel Psikoloji oldukça geniş bir kuramdır. Aşağıda Bireysel Psikoloji tekniklerini açıklamaları ve örnekleriyle beraber bulabilirsiniz.

    Temel Bireysel Psikoloji Teknikleri

    Cesaretlendirme

    Danışanın kendi güçlü yönlerini bulmasına ve seçimleri doğrultusunda dünyayı etkileme gücünün farkına varmasına yardımcı olur. Cesaretlendirme, övgüyle aynı değildir; ideal olarak, cesaretlendirme danışan istenilen bir değişim veya davranışa teşebbüs etmeden önce gerçekleştirilir.

    Örnek:

    Danışan: Arkadaşımla barışmak için ilk adımı atmaya karar verdim bunun bir zayıflık olduğunu düşünmüyorum artık.

    Danışman: Bu iyi bir düşünce böyle devam et, senin adına sevindim.

    Yorumlama

    Danışman, danışanın yaşamstili ve buna ilişkin hedefleriyle ilgili bir hipotez oluşturmak için topladığı tüm bilgileri kullanır ve sonra da dikkatlice ve geçici bir ifade ile içgörülerini ona söyler. Yapılan yorumlamanın gerçekçi ve terapötik amaca uygun olması önemlidir.

    Örnek: Danışan cesaret ve sosyal ilgiden yoksundur ve bu durumu kolay kolay kabul etmemektedir. Psikolojik danışman, danışana başkaları üzerinde güçlü olmaya çalışmasının sebebinin, gizli tutmaya çalıştığı aşağılık kompleksi olduğunu anlatırken çok dikkatli davranmıştır. Psikolojik danışman, danışana başkaları onu incitmeden önce danışanın başkalarını incittiği bir yaşam stilinin olduğunu nazikçe anlatmıştır. Danışan, başkaları kötü bundan dolayı yaptıklarımı hak ediyorlar tarzı bir düşünceye sahip olduğunun farkına varmıştır.

    Paradoksal Niyet

    Bu teknikte danışan semptomlarını daha da geliştirmek için cesaretlendirilir. Danışan böylece semptomlarının ve bunun sonuçlarının farkına varacak ve yaşadığı paradoks artık saçma gelmeye başlayacak ve danışan semptomlarından vazgeçecektir.

    Örnek: Sürekli ellerini yıkayan bir danışana daha çok ellerini yıkaması istemek.

    Doğal ve Mantıklı Sonuçlar

    Doğal sonuçlar demek, kısaca olayların olmasına izin vermek anlamına gelir; yani yaşam bazı sonuçları ortaya koyacaktır. Mantıklı sonuçlar ise, başka biri tarafından yapılan müdahalenin bir sonucudurlar. Bize yaşamdaki sosyal kuralları öğretirler.

    Örnek: Danışmanın kirli giysilerini banyoda yere bıraktığı için genç kızlarıyla sorun yaşayan anne babanın, kızlarının giysilerini bıraktığı yerde kalmasının doğal sonucunu birlikte yaşamaları tavsiye etmesi ve en sevdiği giysilerinin kirli olduğu için giyememesi sonucunda giysilerini toplaması ve kirli sepetine atmayı çabucak öğrenmesi. Mantıklı sonuçta ise kızlarının giysilerini toplamasına karar veren aile onu bir süre değer verdiği eşyalarından yoksun bırakmaya karar verebilirlerdi.

    Düğmeye Basma

     Bu teknikte bireyin kendi duygularının nasıl yaratıcısı olduğunu görmesi amaçlanmaktadır. Mutlu ve mutsuz durumları hayal ettirilir. Her iki durumda da duygularının nasıl değiştiğini görmesi sağlanır yani danışanın neye odaklanırsa o duyguyu yaşayacaklarını fark etmesi sağlanır.

    Örnek:

    Danışan: Derslerim çok ağır ve KPSS yaklaştı ne yapacağımı bilemiyorum çok mutsuzum.

    Danışman: Öncelikle derslerin çok ağır olmasından dolayı çalışmanın azaldığını bu durumun etkisiyle KPSS den beklediğin sonucu alamadığını, sonra derslerinin ağır olmasına rağmen çok çalıştığın için KPSS den yüksek bir sonuç aldığını ve istediğin yere atanabileceğini hayal et.

    Katran Bebekten Kaçınmak

    Danışanın savunma amacıyla günlük yaşamda kullandığı bazı davranışlar danışan için çok önemlidir ve değiştirmekte çok zorlanır. Danışan bellek algısını sürdürebilmek için bir başkası olarak terapistin davranışlarını da kendini doğrulamak için kullanırlar. Terapist bu hataya düşmemeli ve katran bebeğe dokunmaktan kaçınmalıdır.

    Örnek:

    Danışan: Mağazaya yeni çalışanlar geldiğinde onlara yardım etmeyi denedim fakat beni umursamadılar. Dikkat ediyorum da sizde beni umursamıyordunuz ben problemlerim hakkında konuşurken. Ben problemlerim hakkında konuşurken beni gerçekten dinlemiyorsunuz

    Danışman: Benim seni umursamadığımı düşünüyorsun fakat bu doğru değil. Ben işyerinde olan şeyler hakkında daha fazla şey duymak istiyorum.

    İmge Yaratma

    Bu teknikte danışanın hatalı hedeflerini örnekleyebilmek ve hedeflerini hatırlatmak için onun hayal gücünden yararlanılır. Birçok durumda verilen imgeler, danışanların kendine gülmesine olanak vererek esprili bir şekilde kullanılır.

    Örnek:

    Danışan: Kimseye hayır diyemiyorum ve bu beni çok yoruyor. Dışarıdan bakıldığı zaman hiçbir sorunum yokmuş gibi görünüyor ve insanlar benim ne hissettiğimi düşünmeden aynı şeyi yapmaya devam ediyorlar.

    Danışman: Şeffaf bir buzdolabı poşeti düşünelim. Bir tane şeffaf poşetin içini kolayca görebilirken, iç içe bin tane poşet koyduğumuzda artan yoğunluk şeffaflığın kaybolmasına, ardını göremediğimiz opak bir yapının oluşmasına neden olur. Bunun gibi senin de içinde iç içe biriktirdiğin hayırlar var ve bu senin duygularını gizliyor.

    Birisini Hoşnut Etme

    Adler, danışanın her gün birini nasıl memnun edeceğini düşünmesini tavsiye ederek hatalı yaşamstili ile yüzleştirilmesini savunmuştur. Eğer danışan hemen bu yönergeye uyarsa, danışman onun ilgisini başkalarına yönlendirmede, dolayısıyla da sosyal ilgisini arttırmada başarılı olmuştur. Eğer danışan reddederse, semptomların altındaki gerçek amacın ne olduğu açığa çıkar.

    Örnek:  Psikolojik danışman, danışana bir memnun etme görev vermeye karar verir. Bunun danışan için zor ve yeni olmasına rağmen, ondan önündeki birkaç gün içinde kıskandığı küçük kardeşi için hoş bir şeyler yapmasını ister. Danışan bunu nasıl yapabileceği ile ilgili olarak kafa yorar, sonunda kardeşini parka götürmek gibi küçük bir görevi teklif etmeye karar verir. Sonra da, bu görevi sürekli olarak yapmaya istekli olabileceğini söyleyerek psikolojik danışmanı şaşırtır.

    Kendini Yakalama

     Danışanların, yıkıcı davranış ya da düşüncelerinin farkına varmasının sağlamasıdır. Başlangıçta, psikolojik danışman bu süreçte yardımcı olabilir ama giderek danışanlar bu sorumluluğu üstlenmesi gerekmektedir. Biraz pratik yaparak, istenmedik davranışı gerçekleştirmeye başlamadan önce bile kendini yakalamaya başlanabilir.

    Örnek: Aleyna kendini aşağılayarak spor yapmaktan kaçınma eğilimi içerisindedir. Böylece başarısız olma korkusundan kaçınmaktadır. Kendini kötülemeye ve mükemmel değilim diyerek daha yönlendirmeye başlarken, kendini yakalayabilirse, başkalarıyla ilişkilerini ve fiziksel becerilerini de geliştirebilme imkânına sahip olur.

    İmiş Gibi Yapma

    Birçok danışan davranışları için özür dilerken ‘’keşke…’’ derler. Bu gibi durumlar için imiş gibi yapma tekniği kullanılır. ‘’Keşke’’ ile belirtilen durum her neyse, danışandan bunu doğruymuş gibi yapması istenir.

    Bu teknik, danışmanın danışanın kendine bakışını değiştirmesine ve aynı zamanda daha önce keşfetmemiş olduğu davranışları öğrenmesine veya sergilemesine yardımcı olur.

    Örnek: Uğur başlangıçta ‘’imiş gibi yapma’’tekniği için uygun bir aday değildir çünkü ‘’Keşke ben olsaydım, daha iyisini yapardım’’demektense davranışları için başkalarını suçlamaktadır. Ama Uğur zamanla psikolojik danışmanın yanında kendini daha rahat hissetmeye başlar ve ona güven duyar. İşte bu noktada, işte veya okulda olduğu gibi sosyal durumlarda kendini güvensiz hissettiğini söyleyebilmiştir. “Keşke insanların yanında iken kendime daha fazla güvenebilseydim, o zaman onları bu kadar rahatsız etmezdim’’ demiştir. Psikolojik danışman ondan gelecek hafta, ne olacağını görmek için rahatmış gibi davranmasını istemiştir. Uğur’un kendine olan güveninde daha çok farkındalık sağlamıştır bu durum.

    Kaynaklar

    Murdock, N. L. (2013). Psikolojik Danışma ve Psikoterapi Kuramları ( F. Akkoyun, Çev.). Ankara: Nobel.

    Gerrig, R. J. ve Zimbardo, P. G. (2013). Psikolojiye Giriş Psikoloji ve Yaşam ( G. Sart, Çev.). Ankara: Nobel.

    Gladding, S. T. (2013). Psikolojik Danışma (N. V. Acar, Çev.). Ankara: Nobel.

    Hackey, H. ve Cormier S. (2008). Psikolojik Danışma İlke ve Teknikleri: Psikolojik Yardım Süreci El Kitabı (T. Ergene, S. S. Aydemir Çev.). Ankara: Mentis Yayıncılık. (Orijinal eser 2005 yılında basılmıştır.)

    Bireysel Psikoloji Teknikleri konusu burada sona erdi.

    Diğer kuramların tekniklerini görmek için tıklayın.

  • Psikanalitik Yaklaşım Müdahale Teknikleri

    Psikanalitik Yaklaşım Müdahale Teknikleri

    Psikanalitik Yaklaşım Müdahale Teknikleri konusunda aşağıda Serbest Çağrışım, Rüya Analizi, Aktarım, Karşıt Aktarım ve Yorumlama tekniklerini bulabilirsiniz. Psikanalitik yaklaşım müdahale teknikleri konusunun daha iyi anlaşılması için aşağıda birçok örnek verilmiştir.

    Temel Psikanalitik Yaklaşım Müdahale Teknikleri

    Serbest Çağrışım

    Hasta bir divana uzanır ve ne kadar utandırıcı, önemsiz veya saçma görünüyor olduğunu dikkate almadan her fikre tam bir açıklama vermesi, açık ve içinden geldiği gibi konuşması teşvik edilir. Bu tekniğin amacı hastanın anormal davranışlarının sebebi olan bastırılmış hatıra ve düşünceleri bilince getirmek, hastanın bunların farkına varmasını sağlamaktır.

    Örnek:

    Danışman: Şu an aklına gelen her türlü düşünceyi hiçbir sansür koymaksızın anlatabilir misin?

    Danışan: Eşimi aslında çok seviyorum. Ama onun bu ilgisizliğine katlanamıyorum. Ya hakkını yemeyeyim, çok iyi bir insan aslında bakmayın siz benim öyle dediğime. Onun böyle davranmasındaki asil nedenin ne olduğunu çok iyi biliyorum aslında.

    Danışman:  Nedir?

    Danışan: Annesi tabiî ki. Özellikle onun yanındayken bana karşı çok soğuk davranıyor.

    Rüya Analizi

    Rüyalardaki bilinçaltına ait duygu ve düşüncelerin analiz edilmesidir. Rüyalarda bilinçaltı açık bir şekilde ortaya çıkmaz. Rüyalarda bilinçaltına sansür koyarız. Psikanalizde bu sansürleri kaldırıp bilinçaltına ulaşmaya çalışır. Bu nedenle rüyaların bir açık bir de gizli içerikleri olur. Rüya analizi için sembollerin anlamını bilmek gerekir.

    Örnek:  “Düşlerin Yorumu” adlı Freud’un eserinde ölümün düşlerdeki en yaygın sembolü yolculuğa çıkmaktır.

    Aktarım

    Hastanın çocukluğunda kendisi için önemli olmuş kişilere özellikle anne ve babaya karşı beslediği duyguların analiste aktarılmasıdır.

    Örnek: Otoriter ve baskıcı babanın olduğu aileden gelen bir kişi terapiye karşı direnç göstermesi ve terapi sırasında da kendine göre tedavideki yanlışları bulup, terapisti kendisine karşı önyargılı, kaba, hatta kindar olmakla suçlaması.

    Karşıt Aktarım

    Terapistin hastasına karşı duygularıdır. Yani çarpık empati durumu söz konusudur. Karşı aktarım, terapi sürecinde terapistin duygusal tepkilerini bilinçsizce karşısındaki kişiye aktardığında veya yansıttığında oluşur.

    Örnek: Kaybettiği dedesine çok bağlı olan bir terapist onun ölümünde kendini suçlu hissetmesi ve bu nedenle yaşlı hastalarını sık sık kontrol etmesi, gelmedikleri zaman merak etmesi ara sıra gereksiz olsa da ilaçlar yazması.

    Yorumlama

    Serbest çağrışımların, rüyaların, dirençlerin ve aktarımın analizi ile yapılır. Analist hastanın rüyalarında, serbest çağrışımında, direncinde terapötik ilişkisindeki davranışlarının anlamını açıklar. Hasta kendi bilinçdışı materyalleri tolere edecek haldeyken yorum yapılmalıdır. Yorumdan önce savunma ve dirençlerin çözülmüş olması gerekir; yoksa duygusal içgörü sağlanmaz.

    Psikanalitik Yaklaşım Müdahale Teknikleri yazısının kaynaklarını aşağıda bulabilirsiniz.

    Kaynaklar

    Murdock, N. L. (2013). Psikolojik Danışma ve Psikoterapi Kuramları ( F. Akkoyun, Çev.). Ankara: Nobel.

    Gerrig, R. J. ve Zimbardo, P. G. (2013). Psikolojiye Giriş Psikoloji ve Yaşam ( G. Sart, Çev.). Ankara: Nobel.

    Gladding, S. T. (2013). Psikolojik Danışma (N. V. Acar, Çev.). Ankara: Nobel.

    Hackey, H. ve Cormier S. (2008). Psikolojik Danışma İlke ve Teknikleri: Psikolojik Yardım Süreci El Kitabı (T. Ergene, S. S. Aydemir Çev.). Ankara: Mentis Yayıncılık. (Orijinal eser 2005 yılında basılmıştır.)

    Psikanalitik Yaklaşım Müdahale Teknikleri konusu burada sona erdi. Diğer PDR ÖABT konuları için tıklayın.

    Psikanaliz hakkında daha fazla bilgi için tıklayın.

Başa dön tuşu
Kapalı
Kapalı