Gelişim Psikolojisi

Piaget’in Bilişsel Gelişim Kuramı – Temel Kavramlar

bilişsel gelişim

Piaget’in ortaya attığı Bilişsel Gelişim Kuramı o güne kadar hakim olan geleneksel görüşü reddetmiş, bilişsel gelişime yeni bir bakış açısı getirmiştir.Bu kuram ana birkaç ögeye sahiptir. Bunlar şema, bilişsel yapılar, adaptasyon, özümleme, uyumsama kavramlarıdır.

Bilişsel Gelişim Süreci: Bireydeki düşünme, akıl yürütme ve bellek gibi süreçleri etkileyen gelişim sürecine bilişsel gelişim süreci denir. Bilişsel gelişim dünyayı algılamayı ve çevreye uyum sağlamayı kolaylaştırır. 

Piaget bilişsel gelişim kuramını ortaya atmadan önce zihin ve zeka kavramlarından bahsetmiş, kuramının anlaşılmasını kolaylaştırmaya çalışmıştır. Piaget önce zekayı tanımlamış, zeka üzerine durarak anlaşılmasını sağlamaya çalışmıştır. Piaget’e göre zeka çevreye uyum sürecidir. Bu uyum sürecini kolaylaştıran iki önemli fonksiyonel işlev vardır. Bunlar örgütleme ve adaptasyondur. Piaget bu iki işlevin doğuştan geldiğini ve değişmez olduğunu savunduğu için bunlara aynı zamanda fonksiyonel değişmezler adını vermiştir. 

Önceleri etkili olan çocukların küçük yetişkinler olduğunu, daha ilkel düşünce sistemine sahip olduklarını savunan geleneksel görüşe karşı çıkmış, çocukların kendilerine has bir dünyasının olduğunu ve biricikliğini vurgulamaya çalışmıştır.Piaget’e göre bilişsel gelişim seviyesi ülkeden ülkeye değişebilmektedir. Bu nedenle bilimin fazla gelişmediği ülkelerde soyut düşünce gelişimi de daha düşük seviyededir. 

Piaget’in Bilişsel Gelişim Kuramının Çocuklara İlişkin Varsayımları

  • Çocuklar öğrenmeye programlanmış olarak doğarlar, ek olarak ödüllendirilmeye veya pekiştirilmeye ihtiyaçları yoktur. 
  • Çocuklar bilgiyi yaşantı yoluyla edinirler ve bunu kendileri zihinlerinde organize eder ve yapılandırırlar. 
  • Çocuklar çevrelerinde olan kişiler olan yaşıtları ve yetişkinlerden öğrenirler ancak bilgiyi çoğu zaman kendi başlarına oluştururlar. 

Piaget’in Bilişsel Gelişim Kuramının Ana Ögeleri

Şema

Bireyin dış dünyadaki uyarıcıları zihninde düzenlediği algı çerçevesidir. Şemalar yeni bilgileri anlamlandırma, yerleştirme ve dönüştürme kılavuzudur. İlk yaşantılarla edinilen bu çerçeveler daha sonra yaşantılarını ve edindiği bilgileri yerleştirebileceği bir yapı sağlar. Çocuklar kalıtımla beraber emme, yutma, tutma gibi şemalarla doğarlar. Bunlar çevreye uyum sağlamalarını kolaylaştıran yapılardır. 

Bilişsel Yapılar

Bireyde var olan zihinsel yetiler veya zihinsel organizasyonlardır. Çocuğun sahip olduğu özümleme ve uyumsama seviyesidir. Örneğin 3-4 yaşlarındaki bir çocuğa vatan, bayrak gibi soyut kavramlar öğretilemez.

Adaptasyon

Bireyin çevresiyle etkileşime girerek çevresine uyum becerisi edinmesidir. Adaptasyon iki alt başlıktan oluşur. Bunlar özümleme ve uyumsamadır.

1. Özümleme(Asimilasyon)

Bireyin sahip olduğu şemalarla çevresini açıklayarak uyumunu sağlayan bilişsel bir süreçtir. Çocuk karşılaştığı yeni bir durumu veya objeyi kendine önceden var olan bilişsel yapının içine almasıdır. Bilgi önceden var olan şemaya uygun olarak kodlanır. Annesinin memesini emen bir bebek bu emme işlemini diğer cisimlere de uygulayacaktır. 

Örneğin bir bebek cisimleri sert yüzeylere vurunca ses çıkması şemasına sahiptir. Eline aldığı bir yumurtayı bu var olan şemaya göre sert yüzeylere vurması da özümlemedir. Yumurta yeni bir cisimdir ve sert yüzeylere vurunca ses çıkması ise bir şemadır.

2. Uyumsama (Akomodasyon)

Yeni şemalar yaratmak veya daha önce var olan şemaları değiştirerek bilginin edinilmesini sağlayan bilişsel bir süreçtir. Özümlemede birey önceki şemalarına göre davranmaktaydı. Ancak her özümleme süreci istenildiği gibi gitmeyebilir. Az önce verilen yumurta örneğinde yumurtayı ses çıkarması için yere vuran çocuk, ses çıkmadığını görecek ve diğer oyuncaklarının aksine yumurtanın kırıldığını görecektir. Bu durumda bir dengesizlik durumu yaşayacaktır. Çünkü karşılaştığı durum var olan şemalarına uygun değildir. 

Örnek: Çocuk yumurta kırılınca ve ses çıkarmayınca yumurtayı, ses çıkarmak için kullanamayacağını anlamasıdır. Bunun sonucunda yumurtaları bu amaçla kullanmayarak denge durumuna ulaşmış olmaktadır. 

Piaget’in Bilişsel Gelişim Kuramı Evreleri Konu Anlatımı

Gitmek istediğiniz evrenin üzerine tıklayarak görüntüleyebilirsiniz.

Duyusal Motor Dönemi (0-2 Yaş)

İşlem Öncesi Dönemi (2-7 Yaş)

Somut İşlemler Dönemi (7-12 Yaş)

Soyut İşlemler Dönemi (12 ve Sonrası)

Piaget’in Bilişsel Gelişim Kuramı – Temel Kavramlar konusu burada sona erdi.

Bir önceki konu olan Ergenlik Dönemi ve Son Çocukluk Dönemi için tıklayın.

Etiketler

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

Başa dön tuşu
Kapalı
Kapalı