Gelişim PsikolojisiRehberlik ve Özel Eğitim

Psikanalitik Kuram

Psikanalitik Kuram

Psikanalitik kuram kendi içinde bölümlere ayrılan çok katmanlı bir kuramdır. Freud’un kişiliğe ilişkin görüşleri kendi içinde 4 kurama ayrılır. Psikanalitik kuram çok katmanlı, geniş bir yapıdır. Bu kuramlar;

  • Topografik Kuram
  • Güdü Kuramı
  • Yapısal Kuram
  • Psikoseksüel Gelişim Kuramı

Topografik Kuram

Topografik kuram Psikanalitik kuram içinde zihnin farklı katmanlarını açıklayan kuramdır. Freud insan zihnini 3’e ayırmıştır.

Bilinç

Bireyin dış dünyadan gelen veya kişinin kendisinden uyarıcıların farkında olduğu yaşantıları ifade eden zihin bölümüdür. Farkında olma durumu seçici dikkat ile gerçekleşir. Birey dıştan gelen uyarıcıları seçici dikkat ile fark eder. Düşünce ve duygular bu zihin bölümünde kurulur. Buz dağının görünen kısmıdır.

Bilinç öncesi

Bireyin o anda farkında olmadığı ancak isterse farkında olabileceği zihin alanıdır. Birey bu bölümdeki yaşantıları, düşünceleri ve duyguları kolaylıkla bilince getirebilir. Birey bir olayı unutabilir ancak o olayı hatırlatacak bir uyarıcıyla karşılaşması olayın tekrar bilince getirilmesini sağlar.

Bilinçdışı

Bireyin farkında olmadığı, hatırlamadığı ve kendini zorlasa bile bilince çıkaramayacağı yaşantıları ifade eder. Bu zihin bölümünde bireyin farkında olmadığı arzu, istek, düşünce ve dürtüler barındırılır. Bunların bilinçdışına itilmesinin sebebi savunma mekanizmalarıdır. Bilinçaltındaki bu öğeler özel tekniklerle bilince çıkartılabilir. Bilinçdışı pasif bir bölüm olarak görünse de aslında, yaşantılarımızı ve günlük yaşamımızı oldukça derinden etkiler.

Güdü Kuramı

Güdü kuramı Psikanalitik kuram için önemli bir yere sahiptir. Bireyler dünyaya yaşam ve ölüm içgüdüsüyle gelir.

Yaşam İçgüdüsü

Bireydeki üretken eğilimi temsil eder. Bireyin üretmek isteyen tarafıdır. Cinsellik de yaşam güdüsünün türevidir. 

Ölüm İçgüdüsü

Bireydeki yok edici eğilimi temsil eder. Bireyin yok etmek isteyen tarafıdır. Saldırganlık da ölüm içgüdüsünün türevidir.

Libido (Ruhsal Enerji): Cinsel veya saldırgan içgüdülerin kullanıldığı enerjiye verilen genel addır. 

Yapısal Kuram 

Bireyin sahip olduğu, kişiliğin yapısını oluşturani, çatışma ve dengenin kaynağını oluşturan yapılardır. 

Psikanalitik kuram içinde yer alan yapısal kuram 3’e ayrılır

İD (Altbenlik)

Kişiliğin doğuştan gelen yanıdır. Bu biyolojik yan haz ilkesine göre çalışır ve cinsellik ve saldırganlık bu bölümde bulunur. İd haz ilkesi ile çalıştığı için, isteklerinin hemen yerine getirilmesini ister, ertelemeye pek tahammülü yoktur. Kişiliğin bu yanı toplumdaki ahlak ilkelerini, mantık ilkelerini, koşulları ve gerçekliği dikkate almaz. Tek önemli olan şey arzuların, ihtiyaçların ve isteklerin karşılanmasıdır. Kişiliğin ilkel yanıdır.

EGO (Benlik)

Kişiliğin mantıklı yanıdır. Gerçeklik ilkesine göre hareket eder. Temel işlevi uyum olan bu benlik durumunun diğer işlevleri ise düzenleme, denge sağlamadır. Süperego ve id arasında uyum sağlamak ve ikisinin istekleriyle baş etmek de görevleri arasındadır. Bunu sağlamak için gerektiğinde savunma mekanizmaları kullanır. Akıl yürütme, problem çözme, karar alma gibi üst düzeydeki işlevleri yerine getirir. 

Süperego (Üstbenlik)

Kişiliğin toplumsal değerleri önemseyen yanıdır ve ahlak ilkelerini oldukça önemseyerek çalışır. İnsani değerleri, vicdanı temsil eder. İdeal olana ulaşmaya çalışırken aynı zamanda id’i sınırlandırır. İd’in istekleriyle baş edebilmek için suçluluk duygusunu geliştirir. 

Psikoseksüel Gelişim Kuramı

Psikoseksüel gelişim kuramı Psikanalitik Kuram içerisinde yer alan, oral, anal, fallik, gizil ve genital dönemden oluşan çok boyutlu bir kavramdır. Psikanalitik kuram kişiliğin gelişiminin özellikle il 6 yılda geliştiğini, daha sonra bu kişilik özelliklerini değiştirmenin zor olduğunu söyler. Bu deterministik bakış açısı Psikanalitik kurama yöneltilen birçok eleştirinin çıkış kaynağıdır.

Oral Dönem (0-18 Ay)

Oral kelimesinin anlamı ağız yoluyla olan anlamına gelmektedir. Freud’a göre de bu dönemde öne çıkan kendini ifade ediş biçimi ağız yoluyla olmaktadır. Çocuk çevreyi ağzıyla tanır ve ağız onun için haz alınan temel noktadır. Emme, çiğneme gibi eylemlerle haz alır. Bu dönemde çocuğun id’in nasıl tatmin olduğu gelecekteki kişiliği üzerinde etkili olacaktır. Freud bu dönemde tüm istekleri karşılanan çocukların bağımlı ve aşırı iyimser kişiler olacaklarını, istekleri karşılanmayan çocukların ise ilerde kötümser ve saldırgan kişilik özelliklerine sahip olacaklarını söyler. Bu dönemdeki fiksasyon (saplantı) ise güven eksikliği, alaycılık ve tartışmacılık gibi kişilik özellikleriyle ilgilidir. 

Anal Dönem (18-36 Ay)

Anal’ın sözlük anlamı anüsle ilgili olandır. Bu dönemde öne çıkan ve haz bölgesi olan bölge anüs bölgesidir. Çocuğun tuvalet ihtiyacını karşılamak için gerekli olan anüs bölgesindeki kasları olgunlaşmıştır. Çocuk tuvaletini tutmaktan ve bırakmaktan haz duyar. Bu dönemde yaşanacak sorunlu ve katı bir tuvalet eğitimi ilerde çocuğun cimrilik, aşırı düzenlilik gibi kişilik özellikleri geliştirmesine neden olur. İyi bir tuvalet eğitimi ise çocuğun özerkleşmesine katkıda bulunur. Bu dönemde ebeveynlerle tuvalet eğitimi sırasında yaşanan çatışmalar çocuğun bağımlılık, ayrılma ve birleşme gibi duyguları yaşamasına neden olur. 

Fallik Dönem (3-6 Yaş)

Fallik dönemde temel haz kaynağı olan organ cinsel organdır. Bu dönemde çocukta görülen yoğun cinsel merakla birlikte erkeklerde oedipus karmaşası, kızlarda ise elektra karmaşası yaşanır. Oedipus karmaşası erkek çocuğunun anneye cinsel ilgi duyması olarak tanımlanabilirken elektra karmaşası ise kızın babaya cinsel ilgi duyması olarak tanımlanabilir. Bu karmaşaların sağlıklı bir şekilde çözümlenebilmesi için çocuğun kendi cinsiyetinden olan ebeveyni ile özdeşim kurması gerekmektedir. Çocuk aynı cinsteki ebeveynini taklit ederek ahlaki değerleri ve cinsiyet rolünü alır. Böylece artık kendi cinsiyetine göre davranışlar sergilemeye başlamış olur. Çocuk artık oyun oynarken de kendi cinsiyetine göre oyuncak seçmekte kendi cinsiyet rollerine uygun davranmaktadır. Ebeveynlerini cinsel kimlik oluşturmak için seçmektedir. Ebeveynlerin cinsiyet rollerine karşı tutumları çocuğun da tutumlarını ve algılarını oldukça derinden etkilemektedir. Bu dönemin sağlıklı olarak atlatılamaması halinde çocukta ilerde saldırganlık, mutsuzluk gibi sorunlarla karşılaşabilmektedir. Psikanalitik kuram içerisinde en çok tartışmaya neden olan bölümdür.

Gizil (Latent) Dönem (6-12 Yaş)

Bu dönemde önceki dönemde kazanılan cinsiyet rolleri gibi özellikler özümsenir. Cİnsel ilgi gizlenir ve bastırılır, tüm ilgi okula, derslere ve oyunlara yönlendirilir. Bu dönemde bastırma ve yüceltme savunma mekanizmaları kullanılır. Bastırma savunma mekanizması hoşa gitmeyen davranışların bilinçdışına itilmesi olarak tanımlanırken, yüceltme savunma mekanizması ise toplum tarafından kabul görmeyen isteklerin toplum tarafından kabul görecek davranışlar şeklinde yeniden ortaya çıkmasıdır. Çocuk bir yandan bastırma savunma mekanizmasıyla cinsel ilgi ve dürtüleri yokmuş gibi davranacak ve hissedecek bir yandan ise bu bastırdığı cinsel ilgi ve dürtüleri yüceltme savunma mekanizmasıyla enerjisini başkalarına, ders çalışmaya ve diğer etkinliklere yönlendirecektir. 

Genital Dönem (12-18 Yaş)

Aile dışından kişilerle cinsel olarak ilişkiler kurulur. Cinsel fonksiyonlar yerine getirilebilecek olgunluğa ulaşılır. Psikoseksüel kuram içerisinde yer alan son dönemdir.

Psikanalitik kuram konusu burada sona erdi.

Bir önceki konu olan Gilligan Ahlak Gelişimi Kuramı için tıklayın.

Etiketler

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

Başa dön tuşu
Kapalı
Kapalı