Tarih

Türk İslam Tarihi – Kültür ve Medeniyet

Türk İslam Tarihi Kültür ve Medeniyet - Zafer Kuleleri

Türk İslam Tarihi Kültür ve Medeniyet konusu KPSS’de soru gelmesi açısından oldukça önemli bir konudur. Türk İslam tarihinden gelen iki sorudan biri bu konudan gelmektedir.

Devlet Yönetimi 

Türk Tarihi Kültür ve medeniyet kısmında yer alan Devlet Yönetimi şu alt başlıklara ayrılmaktadır:

Hükümdarlık Sembolleri

Hükümdarların hükümdarlık sembolü olarak kullandığı, onları diğer insanlardan ayıran belli başlı simgeler vardır. Bunlar aşağıdaki maddelerden oluşur.

  • Otağ (Çadır)
  • Nevbet(Davul)
  • Tuğ (Sancak)
  • Kotuz(Sorguç)
  • Örgin(Taht)
  • Yay – Mühür
  • Tıraz(Elbise, üzerinde hükümdar sembolleri olan)
  • Hilat(Kaftan)
  • Çetr(Ayetli Şemsiye)
  • Para Bastırmak
  • Hutbe Okutmak

Unvanlar

Hükümdarların sahip olduğu bazı unvanlar bulunmaktaydı. Bunlar;

  • Han
  • Hakan
  • Erkin
  • İlig
  • Melik
  • Padişah
  • Sultan
  • Şah
  • Sultan-ı Azam
  • Bey

Merkezi Yönetim

Merkezi yönetim temel olarak 3 bölümden oluşmaktaydı. Bu bölümler;

  1. Saray
  2. Hükümet
  3. Hükümdar

Saray Görevlileri

Sarayda çalışan bazı görevliler ve görevleri şunlardır;

Hares Emiri: Hükümdara karşı suç işleyenleri cezalandırır.

Vekil-i Has: Sarayın tüm işleriyle ilgilenir.

Abdar: Temizlik görevlisi.

Candar:Hükümdarı koruyan görevli.

Taştdar: Hükümdarın temizlik görevlisi.

Emir-i Ahur: Hükümdarın atlarının bakımını yapar.

Emir-i Şikar: Hükümdarın av partilerini düzenler.

Camedar: Hükümdarın kıyafetlerinden sorumlu.

Silahdar: Hükümdarın silahlarıyla ilgilenir.

Şarapdar: Hükümdarın içecekleriyle ilgilenir.

Alemdar: Bayrak taşıyan görevli.

Hasdar: Hükümdarın sofrasıyla ilgilenir.

Çeşnigir: Hükümdarın yiyecekleriyle ilgilenir.

Serhenk: Törenleri ve yolları düzenler.

Hacip: Hükümdar ve vezirden sonra en yetkili kişi.

Devaddar: Hükümdarın yazı takımlarını taşıyan ve koruyan görevli

Devlet Görevlileri

Bazı devlet görevlileri ve görevleri şunlardır;

Amid: Sivil yönetici, kaymakam

Amil: Vergi toplayan kişi

Yuğruş: Karahanlılarda vezir

Melik: Hükümdarın oğlu

Atabey: Melik eğitmeni

Şıhne: Askeri vali

Muhtesip: Belediye işlerinden sorumlu

Hacibul Hüccab: Hükümdar ve vezirden sonra en yetkili. Hükümdarın görüşme ve buluşmalarını ayarlardı.

Dıvan-ı Saltanat

 Karahanlılarda Meclis-i Ali olarak bilinen Divan-ı Saltanat devlet işlerinin görüşüldüğü divandı. Divan-ı Saltanata hükümdar başkanlık ederdi. Bazı Divan-ı Saltanat türleri şunlardır;

Divan-ı İstifa: Mali İşlerden Sorumlu. (Görevli Kişi: Mustevfi)

Divan-ı Arz: Askeri İşlerden sorumlu. (Görevli Kişi: Emir-i Arz)

Divan-ı Tuğra:Yazışma işlerinden sorumlu.(Görevli Kişi: Tuğrai)

Divan-ı İşraf: Denetleme yapan divan (Görevli Kişi: Muşrif)

Divan-ı Berit: Haberleşme, posta (Görevli Kişi: Berid)

Niyabet-i Saltanat: Geçici büyük Divan (Görevli Kişi: Naib)

Divan-ı Mezalim: Kadı kararlarına itiraz divanı (Görevli Kişi: Sultan)

Hukuk Sistemi

Türk İslam Devletlerine ait hukuk sistemi kavramları ve anlamları şunlardan oluşmaktadır.

Kadı-ul Kudat: Başkadı

Şer-i Mahkeme: Dini işer görüşülür. Kadı-ul Kudat başkanlık eder.

Örfi Mahkeme: Dini işlerin dışındaki işler görüşülür. Emir-i Dad başkanlık eder.

Askeri Mahkeme: Askeri işler görüşülür. Kazasker, Kadıleşker başkanlık eder.

Dıvan-ı Mezalim: Mahkemelerin verdiği kararlara yapılan itirazlar değerlendirilir. Sultan başkanlık yapar, son kararı verir.

Ordu

Hassa Ordusu: En etkili, savaşa hazır ordu.

Gulaman-ı Saray: Muhafız ordusu.

Türkmenler: Sınırlarda görev yaparlar.

Eyalet Askerleri: Melik ve Atabey orduları.

Yardımcı Kuvvetler: Bağlı beylik ve devlet orduları.

Sosyal Hayat

İmarethane: Aş evi 

Tabhane: Misafirhane

Debbahhane: Deri işleyen yer 

Kapan: Tek cins mal satılan yer

Bedesten: Günümüz AVM’si

Sebil: Çeşme

Kümbet: Önemli kişi mezarı

Arasta: Çarşı

Külliye: Toplu yapılar

Tekke: Dini yer

Zaviye: Tekkelerin küçüğü

Tutmaç: Milli bir yemek

Darüşşifa: Hastahane

Maristan: Hastahane 

Darüssıha: Hastahane

Bimaristan: Hastahane

Toprak Yönetimi

Miri

  • Has
  • Vakıf
  • İkta

Mülki

  • Öşri
  • Haraci

İkta Sisteminin Faydaları (Tımar Sisteminin Karşılığı)

  • Toprağın boş kalması engellendi.
  • Düzenli vergi toplandı.
  • Memurun ve askerin maaşı ödendi.
  • Osmanlı’daki Tımar sisteminin karşılığıdır.
  • Cebelü: Sipahinin Üç Bin akçe verip yetiştirdiği asker.

Eğitim

Semerkant Medresesi: Karahanlılar yaptı. İlk Türk islam medresesidir.

Yağıbasan Medresesi: Danişmentliler yaptı. Anadolunun ilk medresesidir.

Nişabur Medresesi: Büyük Selçuklu Devleti yaptı. Büyük Selçuklu’nun ilk medresesidir.

Nizamiye Medreseleri: Alparslan açtı. Dünyanın ilk üniversitesi kabul edilir. En ünlüsü Bağdat’tadır.

Edebiyat

Eser: Telif

Yazar: Müellif

Ciltleyen: Mücellit

Çoğaltan: Müstensih

Mühürcü: Hakkah

Tefsirci: Müfessir

Fıkıhçı: Fakih

Mimari ve Sanat

Karahanlılar: Arap Ata Türbesi,  Rıbat-ı Melik, Ayşe Bibi Türbesi

Gazneliler: Zafer Kuleleri, Ribat-ı Mahi, Leşker-i Bazar

Büyük Selçuklu Devleti: İran ve Irakta bulunan, Cuma adlı eserler ve Diyarbakır ulu cami. 

Not: İlk hattat Amasyalı Yakup‘dur.Tezhiple uğraşana Müzehhip, Minyatürle uğraşana ise Nakkaş denir. 

 

Türk İslam Tarihi Kültür ve Medeniyet konusu burda sona erdi.Türk İslam Devletleri Siyasi Tarihi için: Türk İslam Tarihi Siyasi Tarih

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

Başa dön tuşu
Kapalı
Kapalı